Author Topic: حاکمءِ تؤپ. آزمانک: ولید گربۆنی .  (Read 845 times)

0 Members and 1 Guest are viewing this topic.

Offline Zahida Raees Raji

  • Administrator
  • *****
  • Posts: 7055
  • Karma: 356
    • Baask-Home of Baluchi Language, Literature & Culture
حاکمءِ تؤپ. آزمانک: ولید گربۆنی .
« on: February 01, 2013, 10:06:40 AM »

حاکمءِ تؤپ
آزمانک: ولید گربۆنی
(خیال چه یک گیدی قصوێا زیرگ بیتگ)

إنگریز که بلوچ دیارا شۆت أنت، اۆدا أوارێں راهبند ۆ هیلوانی کاربندگءِ راها هندی حاکم إش گوں وت ترّێنت أنت. دیارءِ دلگاهی دمگءِ پیرجاه نامێں مێتگێا حاکمێا په وتی هنکێنا قلاتے بستگ أت. إے حاکم هم إنگریزاں درگپت. گوں إیشی إنگریز فوجیانی سنگتی بوت. گند نندانی درگتا حاکم سهیگ بوت که جنگ کنگا نۆکێں سلاح جؤڑ کنگ بیتگ أنت که زحم ۆ تپرانی جاگه إش گپتگ. إنگریزاں نوکێں سلاحانی درؤشم حاکما پێشداشت أنت. په حاکما نۆکێں سلاح بے دروَر إتنت. پرچاکه په کسےءِ کۆشگا مردۆمے پکار نه أت. إے نوکێں سلاحاں چه دیرا شوره شانک دات ۆ شوروا وتی نشانه کۆشت یا ٹپی کۆت. حاکما گوں إنگریز تاجراں لهتے تۆپنگ ۆ یک تؤپےءِ سودا جت. حاکمءِ گورا چه لس مردۆماں پۆلتگێں مالءِ کمی نه أت، بله میانملکی مڈیّا منـّتگێں زر ئی نیست أت. پمیشا په سلاحانی نهادا طلاه ئی دات. تۆپنگ إش بڈ ّا کۆت أنت، بله تؤپ گران أت. تؤپ إش بؤتـْک، لهتے اۆشتران إش لڈ إت ۆ حاکمءِ قلاتا سر إش کۆت. اۆدا دپ ماں دپ إش دات ۆ توپ په تیر جنگا ساڑی بوت.
إنگریزاں سرکچ دات که أگر تو حاکم وتا ألکاپێں واکدارے شوندیگا واهوکئے، گۆڑا وتی سلاحاں لس مردۆماں شون به دئے داں پهک تئی زواکیا پؤه به بنت. هواریا تئی توپا مۆدام پانگوے به بیت. پرچاکه دۆشمن هچبر ترا پێشۆکی سهیگ نه کن أنت که په تئی جنگا ودی أنت.
حاکما تۆپنگ گچێنی درباریانی بڈا دات أنت ۆ مێتگ په مێتگ گردگ ئی بنا کۆت. چدا پێسر حاکمءِ قانون أت که مردۆماں ۱/۱۰ به گریت، بله هنی گوں تۆپنگانی زیرگا خرچ وار بیگءِ سببا چه مردۆماں کِشتانی ثمرءِ ۱/۸ لؤٹگا لگ إت. هر کسا که حاکمءِ دیما ناوشی درشان کۆت، گۆڑا حاکما تۆپنگ پێشداشت أنت ۆ مردۆم ئی چۆپْت کنائێنت أنت.
چه تر تابا چهر کنگا رند تؤپءِ پانـَگوءِ حال ئی جۆست کۆت. پانگوا حاکمءِ دیما ذمواریءِ گرانیءِ شکایت کۆت. حاکما درباریانی دیوانے سرجم کنائێنت داں توپءِ پانگوءِ جێڑه ٹهێنگ به بیت. درباریانی شوربندیا پد حاکما فیصله کۆت که هر ۲۴ کلاکاں دمگءِ یک مێتگے تؤپءِ پانگو به بیت. دمگا کم گێش ۲۰ مێتگ إتنت. حسابءِ ردا هر مێتگے بیست روچءِ سرا پانگو بیت أت ۆ أگر مێتگءِ مردۆمانی حساب جنگ به بیت، گۆڑا سالێا رند یک مردۆمےءِ باری آتکگ أت. حاکمءِ إے فیصله پهکاں قبول کۆت. ألبت، دمگا یک مێتگے هست أت که اودءِ مردۆم وتا چه حاکماں بۆرزتر لێکگا إتنت، بله تانگه حاکمءِ دیما جێڑوے پاد إش نه کۆتگ أت. تؤپءِ حال که همے مێتگءِ مردۆماں رس إت، إیشاں گۆشت 'زاناں حاکما موتا گپتگ که مئے مردۆماں تؤپءِ پانگو کنت.'
إیشاں شـَور بست که هچ کس حاکمءِ دربارا مه رَوت. پرچاکه أگر حاکمءِ دربارا هچ کس ظاهر مه بیت، گۆڑا مارا کس گۆشت نه کنت که تؤپءِ پانگ بیگا مئے باری کدی بیت. حاکمءِ جندا وا إنچۆک تمبۆل نیست که په هنچۆشێں کۆلوے سر کنگا مردۆمے روچے راها راه به دات. أگر بیاج گرگے بیتێن أت، گۆڑا دگه گپے، حاکما وت هیلت کۆتگ أت.
گۆش أنت برو هێل مرو عادت. مێتگءِ یک مردۆمێا پۆچ ورێں کؤکءِ ڈولا حاکمءِ دربارا نندگ عادت کۆتگ أت. آئیا باز دل داشت، بله ماهێا گێشتر نشت ئی نه کۆت. پمێشا آئی مۆلا نصیرالدینءِ ڈؤلا وتی خرا سوار بوت ۆ حاکمءِ دربارا سر بوت. دۆ سے روچ همودا چت وارت ئی ۆ دمگءِ پلێنڈی ۆ چست إیر ئی إشکۆت أنت، و پدا چهر ئی کۆت. آئیءِ چهر کنگءِ درگتا حاکما کۆله کۆت که وتی مێتگءِ کهۆداءَ به گۆش که فلاں رمْسءَ تؤپءِ پانَگو شما إت.
وتی مێتگا چهر کنگا رند مردکوا وتی خرءِ بار بؤتک، دم ئی سارێنت ۆ پدا دێم په کهۆداءِ منندجاها شۆت. اودا مردۆماں جست کۆت "حال کن بارێں، گار بیتگئے؟"
پسه ئی دات "من پیرجاهءَ بیتگوں."
إے گپءِ إشکۆنگا پهکانی گؤش مک بیت أنت. زانت إش که إیشی چه حالاں سر رێچ إنت. وشێں وهداں إیشیءِ گورا حاکمءِ دربارءِ حال باز بیتگ أنت، نه هنی که حاکما په وت تۆپنگ زۆرتگ ۆ تؤپےءِ واهۆند إنت.
مردکو حالاں دیاں بوت ۆ گۆڈسرا تؤپا پانگوی مێتگءِ باری بیگءِ حاکمی کۆله ئی دات. پهکێں مردۆماں یک تواریا مرد بد بلاه کۆت. چدا پد شـَوربندی إش بنا کۆت. حاکمءِ داتگێں رمسءِ ردا لشکرے مردۆم چه إدا رهێج گپت أنت. پیرجاهءِ نزیکا که سر بوت أنت، چه وتی نیاما دۆ ڈڈترێں کس إش راه دات ۆ تؤپءِ پانگی إش دستگپت. شپءِ تهاریا که مانشانـْت، دۆیں کسان تؤپ بؤجاں کۆت. پدا هر ٹۆکر إش سادے بست ۆ چه قلاتءِ دیوالءِ پۆشتا إیر گپت. سرجمێں ٹـۆکر که إیر گێجگ بیت أنت، دۆیں مردۆم چه اودا در کپت أنت. صحبا حاکم ۆ آئیءِ درباری تۆپنگیاں که سار کۆت، دیست إش که نه تؤپ هست ۆ نه تؤپ پانگو.
إے کارکردا حاکم پدرد کۆت ۆ آ زهر گپت. زهرا زهر وتی گچێنی مردۆم ئی نفر کۆت أنت. پهک مۆچ بوت أنت ۆ جاور إش چست إیر کۆت. تؤپءِ دۆزی بیگا سرجمێں مردۆم دلا شاد إتنت، بله حاکمءِ رووا گپت أنت. دراجکشێں چست إیرا رند شور إش دات که حاکم تؤپ دۆزاں ملام به کنت ۆ چدا پد آ مێتگءِ مردۆماں پانگو مه کنت. پانگوءِ بدلا چه آیاں پانگوانی خرچا به لؤٹیت.
همے ردا حاکمءِ نفر اۆدا شۆت ۆ حاکمءِ فرمان ئی آیاں دات. مردۆماں حاکمءِ فرمان منّ إت ۆ تؤپا پدا رسێنگءِ زۆبان إش دات. إیشاں پدا شپ کۆت ۆ وتا پیرجاهءَ سر إش کۆت. اۆدا سربیگءِ درگتا حاکم إش أنگر کۆت. تۆپنگ إش چه درباریاں پچگپت أنت ۆ حاکم إش قلاتءِ تها بندی کۆت. صحب که بوت، حاکم إش گوں کۆٹم ۆ مَڈیا چه پیرجاهءَ لڈێنت ۆ دیم په کندهارءَ که حاکمءِ پیرۆکی ملک أت دیم دات. چدا پد تؤپءِ دیم إش گۆں همے قلاتا کۆت ۆ قلات إش زمینءَ ڈهور کۆت. أنگت همے قلاتءِ بار رتکگ ۆ جاگهءِ باروا گۆشگ بیگا إنت که إدا خزانوے بار گپتگ. ألبت، تانگه کونچؤکاں کپَلاں أبێد دگه هچ چیز نه رستگ.
بلوچدوست ندکارءِ قصه چه همدا آسر بوت. رندی دپترءِ نبیسؤک فارس زورگرانی درباری جؤڑ بوت أنت.
Zahida Raees :Raji:
baaskadmin@gmail.com , admin@baask.com
Learn Baluchi Composing in INPAGE
Learn Balochi Poetry Background Designing
Help Line