Author Topic: لبزانکی بۊنراهبند Grammar  (Read 5826 times)

0 Members and 1 Guest are viewing this topic.

Offline Waleed Garboni

  • Moderator
  • ****
  • Posts: 146
  • Karma: 24
    • Baluchistan News
لبزانکی بۊنراهبند Grammar
« on: November 23, 2013, 11:50:11 AM »
This document is subject to constant review
 اے سیاهگ یکـّوی دوبارچاری بیگا انت
Last reviewed on 28/02/2014




 لبزانکی بۏنراهبند  Grammar


اے سیاهگا وانگې راهشونی
--------------------------
ئا =ءَ؛ علی ئا کتاب سۆتـْک.
ۏ= ــُ؛ مۏلا مۏرت، پیرا بۏرت.
ې= ءِ؛ کتابې تاکدیمې گال تهاردیم انت.


     
زۏبانزانتی علمې تها گرامر هما گیشینتگیں راهبندې نام إنت که گال، گالبند، گالرچ و گالرداں رد بند دات و گیشینیت. إېشی کسان کسانیں کم و گیشیاں سوج دات و زۏبانیا په گوشوک، گوشداروک، هیل دیوک و هیل گِروکاں آسودگ کنت. 
إنگریزانی ردا "گرامر یک زۏبانیې  تک و شاهڑانی سیادیې، گال و گالانی ٹۏکرانی دربرگې کشا گالرد جوڑ کنگې راهبند و آیانی گالتوار، بزانت و دَپتـَری سرپدیاں سرکچ دیگې نام إنت."٭
dictionary.reference.com*

------------٭٭٭٭٭-----------

پیشبند prefix

پیشبند آب انت که یک گالیې اولسرا لچّـینگ بنت. اېشانی سببا گالې بزانت بدلیت.
Prefixes are letters that are added in front of a word. They will change the meaning of the word.

بلوچیا بی، نا، م/مه ، ن/نه پیشبند جوڑ کنوکیں گالانی نیاما هوار انت. هنچۏش که؛ بیکار، بیزانـْت، بیراه، نااۏمید، ناسرپد، ناسرجم، مکن، مجن، مه ور، نزور، نبیتگیں، نه رَستگ (زَک). 

------------٭٭٭٭٭-----------

کارگال verb
کارگال مارا سهیگ کن انت که کیا چے کۏتگ یا چے بیگا انت
Verb tell us what someone has done or what is happening
نبیسگ، زیرگ، جایگ، کپَگ، تـْرېپَگ، چکانپگ، مارگ گالانی وڑین گال کارگال انت.

------------٭٭٭٭٭-----------

کارگالانی تک
Verb groups
لهتے کارگال 'کنـَگ' و دگه لهتے 'بیگ' شوندیوک انت
Some verbs show action and others show being


بیَگې کارگال
Being verbs
------------
بیگې کار گالانی لڑ چیرا داتگ.
وں/ آں، ئے، أنت، إنت، أت، إت، گیوں/گیاں، گـَنت، گِنت، بوت، بیت، بنت.
---------
کارمرزی
Usage
---------
من ندکارے+وں
من ندکارے +آں
I am a writer.
تو بلوچے+ ئے
You are a Baluch
آ شپانکے+ إنت
He is a Shepherd.
آ دلیر+ أنت
They are brave.
شما ماهر +إت
You are experts.
آ انگور بر+ أت
That vine was bearing fruit.
من گربۏنی +گیوں
I am from Garboni.
بار لاریے+ گـَنت.
The load is of the lorry.
کتاب قلندر ې+ گِنت.
The book belongs to Kalandar
گاڑی (باز) رَوَگا+ أنت.
The vehicles are moving.
نهال (دانَگ)رودَگا+ إنت.
Scion is growing.
آ کارا گولایش+ بوت
He became engaged with the work.
مۏلک امن + بنت
Countries will become peaceful.
دوستی چه دلا درشان+بیت
The affection is expressed from the heart.

کنگې کارگال
Doing Verbs
---------------
کارگال باز انت، اېشانی دَروَرے چیرا داتگ.
نبیس، وان، کِش، رون، رو، نند، پادا، ریچ، روپ، دْرۏش، دۆش

کارمرزی
Usage


--------٭٭٭٭٭---------

 نامگال noun
نامگال هما گال انت که مردۏم، جاگه یا چیزاں پر انت
Noun is a word that can be the name of a person, place or thing
گراناز، مهریار، داکٹر، مِستری، گاڑی، بانۏک، بَرد، کوش، قلم، دریگ، هرّات نامگال انت

------------٭٭٭٭٭-----------

مۏچّی نامگال
Collective nouns

مۏچّی نامگال، هما نام انت که چیزانی مۏچیاں پر انت.
Collective nouns are nouns given to groups of things
داتگیں گال مۏچی نامگال انت:- رمگ، میهَڑ، گـَلگ، رَم، هولم، گولـَپْش، ترۏنج، مچکدگ، لشکر، لـَد

------------٭٭٭٭٭-----------

جنسی نامگال
Gender noun

لهتے نامگال جنسی انت. اېش جنین و مردین، و نرین و مادگین جنساں شون دینت.
Some nouns are gender nouns which show male and female.

انسان
مردین = جنین
واجه = بانۏک
بچک= جنک
پۏسگ = دۏتک
لۏنڈ = کلمانٹ
مرد = جن
پت = مات
پیرۏک = بلـّوک
برات = گۏهار
ناکو = تـْری
ناکو= وسیگ
وسرک= دۏکسیچ
نشار = زامات
همزامات = همجراتک
ماتو = پسّو
براتو = گۏهارو
------
جانوَر
نرین = مادَگین
لیڑه = ڈاچی
لاگ = مادیان
کاېیگر = مادَگ
ٹاب= پۏرّاپ
پاچن = بۏز
تریشت= گتاچ
گوَرانڈ = میش
نراز = مېنڈ
کروس = نکینْک

------------٭٭٭٭٭-----------

نام وَڑ گال
Pronoun

نام وَڑ گال هما گال انت که نامانی جاگها گِر انت
Pronouns are the words that take place of nouns
داتگیں گال نام وَڑ گال انت:- من، منی، ما، مئی، تو، تئی، شما، شمئی، اېش، اېشی، اېشاں، اېشانی آ، آئی، آئیې، آیاں، آیانی

------------٭٭٭٭٭-----------

واهۏندی نام وَڑ گال
Possessive pronouns

واهۏندی ناموَڑ گال سردی دی انت که چیزانی واهۏند کے انت
Possessive pronouns tell us who the owner of something is
پیسرترا شمارا نام وَڑ گالانی باروا کمۏک سرپدی دیگ بوت. نام وڑ گالانی نیاما لهتے 'واهۏندی نام وڑ گال' گوشگ بنت. پرچاکه گالانی اے ٹولی چیزانی واهۏندیا شوندیوک انت. اگر ما پیسرا داتگیں نام وڑ گالاں بهر به کنیں، گۏڑا زانگ بیت که 'منی، مئی، تئی، شمئی، اېشیې، اېشانی آئیې، آیانی' واهۏندی شوندیوکیں نام وڑ گال انت.
بلوچیا واهۏندی نامگال گوں 'ې (ءِ)' و 'ی/ے' آباں آسر بنت. په گالردې جوڑ کنگا واهۏندی ناموَڑ گالاں بیگې کارگالے پکار بیت. چۏناها اېشانی بیگی کارگال 'أنت' و 'إنت' انت. البت، اگر ادا همے کارمرز بوت انت، وانوکا مان گیش انت. پمېشا 'الف' اش مٹینگ و 'گ' جوڑ کنگ بنت. اے وڑا گال مٹ انت و 'گـَنت' ۏ 'گِنت' جۏڑ بنت؛ منی گنت، تئی گنت، شۏمئی گنت، اېشیې گنت، اېشانی گنت، آئیې گنت، آیانی گنت. ماجد ې گنت. امین ې گنت. جَنِکې گنت. کتاب وانوکیې گنت.

گیشتر:-
۱- توپک سرمَچارانی گــَنت.
۲- پندَل دۏشمنانی گــَنت.
۳- قلم ندکار (ې) (ءِ) گِنت.
۴- دَپتر زۏبان (ې) (ءِ) گِنت.

------------٭٭٭٭٭-----------

آئی و آئیې یا آ و آئی؟
--------------------
بلوچیې تها په 'گاریں دانگ' ( واحد غایب) ئا داتگیں ناموَڑ گالاں دو وڑا نبیسگې رواج انت. اېشانی دروَر چیرا داتگ انت.

۱- جهلادی مکۏران
'آئی داناېے انت.' اے گالردا درا بیت که نام وڑ گال 'آئی' واهۏندی شون نه دات، نامیے جاگها کارمرز بیتگیں 'ناموَڑ' گالے انت. اگر 'آئی' گال مٹینگ به بیت و نامے دیگ به بیت. مردۏم گندیت که ناما دگه پیشبند و پدبندے دیگ پکار نه بیت؛ آمنه داناېے انت.
اگر به گوشیں 'آمنه ې داناېی ستاې لاېق انت' و ادا نامې جاگها آئی نبیسیں و گالردا 'آئی داناېی ستاې لاېق انت' گوں جهلادی مکۏرانې گالوارا دپ نه کپیت. پرچاکه واهۏندی شون دیوکیں 'ې' پدبند که گون ناما داتگ، واهۏندی ناموَڑگالا دیگ نه بیتگ.
تچکیں وڑ بیت 'آئی+ې= آئیې داناېی ستاې لاېق انت.'
 
۲- بۏرزادی مکۏران و رخشانی گالوارا
'آ' گالردانی اولسرا کارمرز بیوکیں نام وَڑ گالے انت، دلگاها  بدلیت و 'آئی' جوڑ بیت. البت، بۏرزادی مکۏران و رخشانی گالوارا چیرا داتگیں دروشما گالانی دلگاها هم کارمرز بیت.
من آ توار کۏت
منی یادا آ بَلـَد ات
ترا آ نه جنت
منی کارا آ کار نه داریت
وتی راها آ وت در گیجیت
جهلادی مکۏرانا همے آ بدلینگ و آئی جۆڑ بیت. هنچۏش که:-
من آئی توار کۏت
منی یادا آئی بلد ات
ترا آئی نه جنت
منی کارا آئی کار نه داریت
اے دَروَرانی چارگا رند اگر 'واهۏندی ناموَڑ گال' چارگ به بیت، درا بیت که رخشانی گالوارا 'آئی' په 'واهۏندی ناموَڑگالا' کارمرز بیت.
من آئی کتاب پچگپت
علی ئا آئی دۏکان مانداشت
محمد ئا آئی سرا کارچ کش ات.
همے گالرداں اگر جهلادی گالوارا به نبیسیں، چیرا داتگیں وڑا گوں گال 'آئی' ئا آب 'ې' پدبندے حسابا لچینگ بیت.
من آئیې کتاب پچگپت
علی ئا آئیې دۏکان مانداشت
محمد ئا آئیې سرا کارچ کش ات.
دلگوش: 'آ' گالې دگه کارمرزیے  په گاریں دانگې شوندیگا انت.
آ چیے؟
آ تِرَپَگا انت.
آ منی کتاب انت.
آ تئی لوگ انت.

------------٭٭٭٭٭-----------

نامی صفت Adjective
نامی صفت سرکچ دیوکیں گال انت که نامگالانی باروا گیشتر سرپدی دیگې کارا کن انت.
Adjectives are describing words that tell us more about the noun.
چیرا داتگیں و همېشانی دابیں دگه گال نامی صفت انت: کندینوک، پراه، گوَنڈ، تیز، پاچ، بۏرز، وشرنگ، بَدرَنگ، چلّ، گراں، چرپناک.

------------٭٭٭٭٭-----------

کاری صفت
Adverbs

کاری صفت مارا کارگالانی باروا گیشتر سرپدی دی انت
Adverbs tell us more about verbs

اگر راهبندے په کۏمکی کارگالانی شوندیگا سوج دیگ به بیت، شرتریں سوج اېش انت که اے گال گوں 'یا'، بزاں 'ی+ الف' آسر بنت. هنچۏش که:-
ترۏندیا، دلگوشداریا، صفاېیا، زهرگِنـَکـّیا، دلیریا، شادهیا، بژنیگیا، بیسودّیا، ناتۏرسیا
Heavily, carefully, cleanly, angrily, bravely, happily, sadly, carelessly, fearlessly
ودی انت که انگریزی کۏمکی کارگال گوں ly آسر بنت.

------------٭٭٭٭٭-----------

گوَنڈگال
Shortens

بَلوچی زۏبانا هم دگه زۏبانانی دابا برے برے گال گوَنڈ نبیسگ بنت. اے هما وهدی بنت که مردۏمیا اشتاپ به بیت یا شعرے تها گالانی تامې همتوار کنگا پکار به بیت. هنچۏش که کۏتگ، جَتگ، تتکگ، آرتگ، وانتگ گال گوَنڈ کنگ و 'کۏته، جته، تتکه، آرته و وانته' نبسگ بنت.
دگه دوگال انت که گوَنڈ نبیسگې درگتا باز دلگوش دیگ اش پکار انت. اے دویں 'اَنت' و 'اِنت' گال انت. اېشانی گونڈ گال'اَں' و 'اِں' جۆڑ بنت. دلگوش به بیت که اے هېچبر گوں دگه گالیا هوار کنگ مه بنت. اگر هوار بوت انت، گۏڑا معنا اش بدل بنت.
دَروَر:
۱- مـۏلا (جمع) همېدی اَں
۲- دهقان (واحد) گــَسی اِں
۳- گاڑی (واحد) سیاهے اِں
۴- گـۏد (جمع) میسِتـَگ اَں
ادا اگر گوں 'همېدی، گسی، سیاهی، میستگ' گالاں اَں یا اِں گال هوار کنگ به بنت، گوڑا 'آ' توارا در کن انت و دومی آب 'ں' که رندا دیگ بوت، گال 'آں' جوڑ بیت که رد بیت. آں په جمع و (لهتے دمَگاں) واحد حاضرې شوندیگا کارمرز بیت.
هنچۏش که:-
۱- 'مچ+آں = مچاں' یا 'کار+آں= کاراں'.
۲- من (واحد حاضر) کتابا وان+آں، من ترا دانایں لیک+آں
یاد به بیت که هر گالیې نیامجی یا گۏڈسرا هواریں 'الف' ې توار مۏدام 'آ' انت. اگر ترا الف په 'اِ' یا 'اَ' توارا پکار بوت، گۏڈا گېستا نبیسگ ئی پکاریے انت.

------------٭٭٭٭٭-----------

پیوَند گال
Conjunction

پیوَند گال هما گال انت که دو یا گیشتر گال یا گالرداں هوار کن انت
Conjunctions are words that join two or more words or sentences
داتگیں گال پیوَند گال انت:- و (ءُ)، بله، البت، هماکه، داں، توری، درگتا، پرچاکه، اگر.

------------٭٭٭٭٭-----------

سیاهگی نشان
Punctuation Marks

سیاهگی نشانانی برکتا سیاهگانی وانگ و سرپد بیگ آسودگتر بنت
Punctuation Marks make writing easier to read and understand.
لهتے سیاهَگی نشان اېش انت:- پرانتِس {([])}، کامه ( ، )، اوشـْت ( . )، ابکه و زور پردیوک (!)، جۏست ( ؟ )، قول ( " )، دانک ( : )

------------٭٭٭٭٭-----------

جاڑگال
Compound words

هر زۏبانا هنچۏشیں گال که چه دو یا گیشتر گالانی هوار بیگا جوڑ بیتگ انت و نوکیں معنایے دی انت، باز انت. چیرا لهتے بلوچی گوں اِنگریزی بزانتاں داتگ انت

نا+دل+گوشی= نادلگوشی carelessness
دل+گوش+داری= دلگوشداری carefulness
سر+ساری= سرساری consciousness
بی+ساری= بیساری unconsciousness
کشار+کاری = کشارکاری cultivation
گدان+داری= گدانداری  nomadic
گال+گدار= گالگدار interview
 چم+دار= چمدار dependent
گران+قدر=گرانقدر respectable
 خون+وار= خونوار bloodsucker
  سزا+وار= سزاوار condemned
گال+گنج= گالگنج  dictionary
دران+ڈیهی= درانڈیهی exile
دریا+پار= دریاپار overseas
 دراج+کش = دراجکش  lengthy
بی+پکار= بیپکار  useless
واجه +کار= واجهکار  gentleman
آس+جاه= آسجاه fireplace
  ریل+راه= ریلراه  railway
دست+نشان= دستنشان  signature

--------٭٭٭٭٭---------

گالجۏز
Syllables

توارې هما جۏز که گال جوڑ کن انت، گالجۏز اش گوش انت
Pieces of sounds that words contain called syllables

اگر ما گالاں هنچۏش که رۏبوٹاں به وانیں، گالانی توار ٹۏکر ٹۏکر بنت، گیشتر هنچۏش مارگ بیت که یک آبے و یک کشابے هوار بیت، و یک توارے جوڑ بیت. همے توارا انگریزیا 'سېلابَل' گوش انت و گالجۏز په بلوچی بزانتا کارمرز کنگ بیتگ. گال چه یک، دو، سئے یا گیشتر سېلابلاں جوڑ بنت. په دروَر:-
کم (۱)، کاری (۲)، گیشِتگ (۳)، آجـِتـَگیں (۴)، گرانبۏهایں (۵)
پرانتِسانی تها داتگیں شمار داتگیں گالانی تها هستیں گالجۏزانی حساب انت.

--------٭٭٭٭٭---------

دانـَگ و باز
Singular & Plural

بلوچیا په بازی شوندیگا گیشتر جاگهاں گوں گالا 'الف+ں= اں' هوار کنگ بیت.
هنچۏش که:- کار (دانگ)= کاراں (باز). کتاب = کتاباں، درَچْک = درَچکاں. گاڑی = گاڑیاں، ماڑی = ماڑیاں.
لهتے گال که گوں 'ـه' آسر بنت، هنچۏش که:- جیڑه، حیله، وسیله، چوره؛ ایشانی بازی شوندیگې 'ـه' مٹینگ و 'و' جوڑ کنگ به بیت، رندا 'اں' گیش کنگ به بنت. دَروَر؛ جیڑواں، حیلواں، وسیلواں، چورَواں.
هما که گوں 'الف' آبا آسر بند آیاں 'یاں' لچّینگ بیت. هنچۏش که؛ استا+یاں، دانا+یاں.

--------٭٭٭٭٭---------

قالب گال
Preposition

قالب گال هما گال انت که گالردے تها نام و نامگالانی رشتگا گوں دگه گالاں پیشدار انت.
Prepositions are words that show relationship of a noun or pronoun to other words.

as گِندگا، دابا، هنچۏش که
at چکـّا، سرا، دیما
but بله
however البت
by گِنـَکا، کشا
down جهلادیا، جهلاد، چیرا
for په
from چه
in تها، توکا، نیاما
into نیمگا
like دابا، وڑا، پیما
near نزیکا، گوَرا، کشا
next آدگه، کشا
of  ې، ئا
on سرا، چکـّا، بڈا
onto سرې نیمگا، بڈې نیمگا، چَکې نیمگا
 out درا، ڈنا
over سرا،
plus هواریا
minus ابید
since تانی
than چه، اچ
to دیم په
up بۏرزادیا، بۏرزاد
with گوں
 
تاگیں انگریزی گالانی بلوچی بزانت دیگ بیتگ انت. ایشانی کارمرزی گالانی بزانتاں شرتر سرکچ دی انت.

------------٭٭٭٭٭-----------

گالرد
Sentence

گالرد گالانی یک ٹولیے انت سرجمیے هست اش.
Sentence is a set of words that have a completion.

گالردانی نمونه
Type of sentences
------------
گالرد چار نمونوے گنت.
There are four types of sentences
---------------------------

۱- گالردے که سرپدی دات؛
دروازگ پاچ انت. من کارا رَوَگایوں. کتاب ئی گون انت.

۲- گالردے که جۏستے کنت؛
تئی پسۏندې رنگ چی انت؟ کتاب کـَیا دِرْت؟ بحرینې قومی روچ کۏجا رَمسا انت؟

۳- گالردے که کسیا په چیزے کنگا به گوشیت؛
مردۏماں سهیگ کن ات! درچکانی شاهڑاں مه گۏڈ ات! همے هینـّا گاڑیا شود!

۴- گالردے که چه دلا مارشتے درشان به کنت؛
باز وشیں حالے تو منا دات! شالا شادِهیانی تها باتئے! مرچی سک سرد انت!

------------٭٭٭٭٭-----------

انگری گال The و بلوچی

نگنا وروں
درچکا گۏڈوں
ماهیا گِروں
زهگا بَروں
I eat the bread
I cut the tree
I take the child

نانان وَروں
درچکان گۏڈوں
ماهیان گِروں
زهگان بَروں
I eat the breads
I cut the trees
I catch the fish
I take the children

اے گالرداں اگر انگریزی  the ې بلوچی بزانت چارگ به بیت، گۏڑا زانگ بیت گوں نامگاں لچّتگیں پدبند 'الف' همیشیې بزانتا کارمرز بیت. البت، مکۏرانی گالوارا وهدے نامگالانی جم نبیسگ بیت، گورا پدبند وَرَگ بیت. رخشانی گالوارا گوں جمع گالاں هم پدبند ' الف' دیگ بیت. بزاں نانانا، درچکانا، ماهیانا، زهگانا نبیسگ بنت.
همے گال اگر فارسیې دیم په دیمیا چارگ به بیت، گۏڑا فارسیا 'را' نبیس انت. کیچ دَمگا لهتے مردۏم هم 'را' گالا کارمرز کنت. هنچۏش که؛ منا را سهیگ ئی کۏت. ترا را جت ئی.
اے باروا اگر کسے منی لیکوا جۏست به کنت، من مکۏرانې عام گالوارا زیروں. کیچی و رخشانی راهبندا اے جاگوا ڈالچار کنگ په بلوچیا شرتر انت.

------------٭٭٭٭٭-----------

وغیره
Etcetra

بلوچیا لهتے گالبند کارمرز بنت که دگه زۏباناں دَروَر اش کم انت. ادا دگه زۏبان بزاں هما که مئی چاگردا گپ بنت. براهوی وا من نه زانوں، بله دۏزێں فارسی و کۆٹِکێں اردۏې کارمرز کۏتگێں عربی گال 'وغیره' بلوچیا دگه داب انت. 
وغیره گالے بزانت انگریزاں چه لاطینیا پنڈِتگ. گالبند Et cetra انت که هنچۏش ودی انت، چه دو گالاں جوڑ بیتگ و بزانتی بیت 'و دگه چیز.'
بلوچیا همے راهبندا گپ نه بیت، بله دگه زۏبانانی گالاں بلوچیا ترّێنگ و بلوچی گالاں دگریا ترّێنگ ۲۱می قرنې پکاریے انت. پمېشا اگر ما 'وغیره' گالا به تـرّێنیں، 'ودگه' جوڑ بیت.
بلوچیا 'وغیره' چه کارمرز بیتگیں گالاں جوڑ بیت و هر گالې 'وغیره' بزانتا دیوکیں گالا هماېیې رنگ پر انت.
هچنۏش که: چۏپْت چۆپ، لٹ کٹ، مۏشت مۆش، پروش پرۆش، ژند ژبیل، چک تان، مۏشت مکۆنڈ ؟
اے گالاں اولی گال وا وتی بزانتا کارمرز بیت، بله دومی 'وغیره' انت.

------------٭٭٭٭٭-----------

گوَنڈل گال
Diminutive

گوَنڈل گال یک چیزیې کسانتریا شون دیوک انت
Diminutives are words that imply something small

لهتے جاگهاں گۆنڈالانی گوَنڈل قدرتی بنت و دگه براں پس په گپ جهل کنگ بنت. چیرا داتگیں دَروَراں به چار ات.

گۆنڈل     =  گوَنڈل
Diminutive = Augmentative

قدرتی دروشم
---------
خر  =  کۏرّگ
پس  =  شنک
پاچن = تریشت
بۏز =  گِتاچ
اشتر =     هِرّ
مچ  = گوَنگ/کۆگ
مردوم = چۏک
جنین= کاڑ
چۏک= نۏنک
کۏچک= گۏلڑ
گۆک = گوَسک

گپانی تها گۆنڈلاں گوَنڈل کنـَگ
-----------
چۏک = چۏکۏک
هۏرد= هۏردۏل
مهر = مهرۏل
مچ = مچّۏک
مردۏم = مردۏمۏک
اشتر = اشترۏک
ٹپ = ٹپـّۏک

------------٭٭٭٭٭-----------

پدبند
Suffix

پدبند آب انت که یک گالیې گۏڈسرا لچّـینگ بنت.
Suffixes are letters that are added to the end of a word.

بلوچیا پد بند باز انت. بلوچیې لهتے پدبنداں وتا معنا هست. چیرا داتگیں پدبند و آیانی کارمرزیاں به چار ات.
الف: الف پدبند باز دروشماں کارمرز بیت. جاگهے واهۏندی شون دات، جاگهے قالب گالے، جاگهے بس کۏمکی آبے و اگر گوں کارگالا لچینگ بوت، انگتیں (جارییں) حالتا شون دات.
هنچۏش که:- روچ+ا = روچا ٹِک کۏتگ. زر+ا، اۏژناگ+ا = جانشو زرا اۏژناگا انت. کار+ ا = کارا به گیشین.

اں: اے پدبندې کارمرزی دروشم و بزانت چیرا داتگ انت.
ان (۱): هنچۏش که: مردۏم+اں = مردۏماں، کار+اں = کاراں، لۏنٹ+اں = لۏنٹاں؛ ادا 'ان' یک نامگالیا باز جوڑ کنت.
ان (۲): کن+اں = کناں، گوش+اں = گوشاں، نبیس+اں = نبیساں؛ ادا اَنگتیں (جارییں) حالتا شون دات. کارے که بیگا انت.
گالرداں کارمرزی: من ترا سهیگ کناں کۏت، براهمدگ ئا قصه گوشاں کۏت، ندکار کتابا نبیسان کنت.
ان (۳): هنچۏش که: نبیس+اں = نبیساں، ٹهین+ اں = ٹهیناں؛ منی (واحد حاضرې) کارا شون دات.
دلگوش: منی (واحد حاضرې) کاراں شون دیوکیں همے 'ان' پدبندې بدلا باز دَمَگاں 'ون' کارمرز بیت؛ ور+وں، جن+وں، وان.

انگت هست....
------------٭٭٭٭٭-----------

گالردانی نمونه
Type of sentences

گالرد چار نمونوے گنت.
There are four types of sentences

۱- گالردے که سرپدی دات؛
دروازگ پاچ انت. من کارا رَوَگایوں. کتاب ئی گون انت.

۲- گالردے که جۏستے کنت؛
تئی پسۏندې رنگ چی انت؟ کتاب کـَیا دِرْت؟ بحرینې قومی روچ کۏجا رَمسا انت؟

۳- گالردے که کسیا په چیزے کنگا به گوشیت؛
مردۏماں سهیگ کن ات! درچکانی شاهڑاں مه گۏڈ ات! همے هینـّا گاڑیا شود!

۴- گالردے که چه دلا مارشتے درشان به کنت؛
باز وشیں حالے تو منا دات! شالا شادِهیانی تها باتئے! مرچی سک سرد انت!

------------٭٭٭٭٭-----------



Offline Waleed Garboni

  • Moderator
  • ****
  • Posts: 146
  • Karma: 24
    • Baluchistan News
Re: لبزانکی بۊنراهبند Grammar
« Reply #1 on: January 09, 2014, 04:12:55 PM »



شباهَت
Simile
په چیزیې سرکچ دیگا دگریې شباهَت دیگ.
Simile is when one thing is compared with another.

بینگې دابا شیرکن
طلاهې دابا گران
برفې دابا سارت
شَتنگې دابا تچک
شیرې دابا اسپیت
تینې دابا گرم
دیزې دابا سیاه
لوهیې دابا لـَهْڑ
کۏچکې دۏمبې دابا چۏٹ
همے شباهت دگه وڑ هم دیگ بیت کنت. په دَروَر گال 'دابا' مٹینگ و 'وَڑا' یا 'پَیما' نبیسگ بیت کنت.

دومی راهبند انت:-
------------------
چۏ بینگا شیرکن
چۏ طلاها گران
چو برفا سارت
ودگه....

 ------------٭٭٭٭٭-----------

استعاره
Metaphors

گپ کنگې هما راهبند که گال، گالبند یا گالرچے په هچنۏشیں گپیې درشان کنگا کارمرز بیت که عام وَڑا سیادی ئی نیست انت.
A figure of speech in which a word or phrase or idiom is applied to an object or action to which it is not literally applicable.

استعاروانی وَڑ باز انت
There are different types of Metaphors

۱- ذمواری درشان کنوک؛
منا اے تاوان 'پۏر' کنگی انت،
ذمواری منی 'کوپگا' انت،
من تئی سرا 'بارے' بیگ نه لوٹاں.

۲- بندوکی درشان کنوک؛
آ گوں من 'لچّتگ' ات،
آیاں مارا گوں 'پچیں پیشانیگے' وش آتک کۏت،
آیاں وتی سنگتی 'رشتگ سست'.

۳- لیکه و سرپدی درشان کنوک؛
درشان کۏتگیں لیکه من آئیې 'دلا دات'،
گوں باز دلگوشداری پندلے 'بستگ ئی'.
مۏلایا دینې باروا راستی 'چیر دات'.

۴- مقام و رتبه درشان کنوک؛
تو مۏفتا وتی 'سرا گوں سنگا میڑینگائے'،
تئی رپَٹگاں وا منا 'سربَتـَگ' کۏت،
اېنچۏک ستا مَدئے که 'پاد ئی چه زمینا چست به بنت'.

۵- جاگه و منزل درشان کنوک؛
 گپا 'وهد و جاگهے' هست،
تئی قصوا دیوان 'په جیڑوے سرکۏت'،
منا انچۏک 'بۏر' مه بَر که 'ایرکپگ' گران به بیت.

------------٭٭٭٭٭-----------

 توارگال
تواراں نبیسگې گال توارگال انت

Onomatopoeia
The use of words that imitate the sounds associated with them.

ڈینگ ڈۏنگ (جرَسې توار)، پلپ پلاپ (چپلانی توار)، واف واف (کۏچکې گپَگې توار)، سس سس (مارې توار)، بَئه (پسې توار)؛ توارگال همېش انت.
اے دابیں گال دنیاې گیشتر زۏبانا یکتوار نبیسگ بنت.

------------٭٭٭٭٭-----------


 زمانگانَگانی ٹولی
Groups of tenses

ساده: هنچۏناېیں راستی یا جاوَر که تاں یک وهدیا برجاه به بنت، و هما کارکرد براں برانا به بنت، بله انگتیں مه بنت.
Simple: general truths or situations existing for a period of time, non-continuous actions occurring at regular intervals.

انگتیں (جاری): هما کاکرد که انگت انت. انگتیں گالردانی کارگال مۏدام گوں 'الف' آبا آسر بیت. هنچۏش که: وانـَگا، کارا، وانینگا، بندَگا، تچَگا
Continuous: actions that are ongoing. Verbs in continuous sentences always end up with –ing.

کامل: هما کرد که انگتینے مه بیت و یک گیشینتگیں وهدیا ساری ٹهینگ به بیت.
Perfect Continuous: Continuous actions completed before certain time

------------٭٭٭٭٭-----------

موجودیں انگت
اے کرد گپ کنـَگې درگتا بیگا انت
هنچۏش که:
- هَور گوارَگا انت.
- کتابا کے وانـَگا انت؟
- روچتاک رهبر انگت درایگا انت.
- بالیگراب بالا انت.

Present continuous
This action is taking place at the time of speaking.
Such as:
- It’s raining.
- Who is reading the book?
- The daily Rahbar is still being published.
- The plane is flying.

------------٭٭٭٭٭-----------

موجودیں ساده
موجودیں ساده زمانگې گپ گیشتر هما انت که تاں دیرا هست انت یا مۏدامی انت. اے زمانگ باز پکارینے و هر وهد کارمرز بیت.
دَروَر:
- آ همۏک روچ وتی کارگسا رو انت.
- علی ادا باز رو آ نه کنت.
- مکۏرانا گیشتر بران جولائی و آگست ئا هَور گواریت.
- اېشی اولی گرامر کتاب انت.
Present Simple
We use this tense to talk about actions we see as long term and permanent. It is a very common and very important tense.
Example:
- They go to the office every day.
- Ali doesn’t come here very often.
- It rains in Makkoran mainly in July and August.
- This is the first Baluchi grammar book.

------------٭٭٭٭٭-----------

موجودیں کامل:
موجودیں کامل چه هنیگا ساری وتی کۏتگیں کارانی چارَگا کارمرز بیت.
دَروَر:

-من اے تامۏر بیست رندا چارتگ.
-منی گمانا من گوں آئیا یک رندے ساریا ڈیک وارتگ.
-بلوچستانا باز براں زمینا چنڈتگ.
-مردۏم ماهې سرا شۏتگ انت.
-مردۏم مارسې سرا نه شۏتگ انت.

Present perfect:
We use the present perfect when we want to look back from the present to the past
Example:
-I have seen that movie twenty times.
-I think I have met him once before.
-There have been many earthquakes in Baluchistan.
-People have travelled to the Moon.
-People have not travelled to Mars.

------------٭٭٭٭٭-----------

موجود و انگتیں کامل:
اېشی هما کردانی باروا گپ کنگې واهَگا کارمرز بیت که گوَستگیں زمانگا بوندات بوت انت و تاں هنیگاں برجاه اتنت یا تاں آیندوا برجاه بنت.
دَروَر:
-هنیگاں، مارگا بیتگوں که من باز دم بۏرتگ.
-هنیگاں، آئی باز ٹلیوژن چارَگا بیتگ.
-باریں تو هنیگاں وَرزش کنگا بیتگئے؟
-مریم کموک مجگی نوَشی مارگتا بیتگ.
-عیسا انگریزی هیل کنگا نه بیتگ.

Present Perfect Continuous:
This tense is used to talk about an action or actions that started in the past and continued
until recently or that continue into the future
Example:
-Recently, I have been feeling really tired.
-She has been watching too much television lately.
-Have you been exercising lately?
-Mary has been feeling a little depressed.
-Essa has not been learning English.


------------٭٭٭٭٭-----------

سادویں گوَست
وهدیکه مارا گوَستگیں دَورا سرجم بیتگیں کردانی باروا گپ کنگی به بیت، سادویں گوَستا کارمرز کنیں.
دَروَر:
پیېشیا چه دیوالې سرا کۏپ کۏت
ول زیت رۏست
آیاں شپ و رۆچ کار کۏت

Past Simple
We use the past simple to talk about actions and states which we see as completed in the
past.
Example:
The cat jumped the wall.
The plant grew rapidly.
They worked day and night.

------------٭٭٭٭٭-----------

انگتیں گوَست
اے زمانگا په هما گپانی درشان کنگا کارمرز بیت که گوستگیں دَورا کمۏکے وهدا روان بیگا پد سرجم بوت انت.
دَروَر:
من بلوچی هێل گرگا أتوں/أتاں.
آ روزگار شوهازا أتنت.
گدرۏشیا گۏشتانکے نبیسگا ات.
Past Continuous:
We use the past continuous to talk about past events which went on for a period of time.
Example:
I was learning Baluchi.
They were looking for jobs.
Gedrosia was writing a speech.

------------٭٭٭٭٭-----------

کامِلیں گوَست
اېشی په هما گپانی درشان کنگا کارمرز بیت که گوَستگیں دَور ې یک وهدیا سرجم بیتگ انت. اے ردا چه سرجم بیگې وهدا انگت سارترا چمشانک دیگ بیت.
دَروَر:
من کتاب وانتگ أت.
تو قصه گوَشتگ أتنت.
آیاں کار سرجم کۏتگ أت.
Past perfect:
We use this to talk about what happened before a point in the past. It looks back from a point in the past to further in the past.
Example:
I had read the book.
You had told the stories.
They had completed the task.

------------٭٭٭٭٭-----------

انگت و کاملیں گوَست:
وهدے ما چه یک بیتگیں چیزیا ساری بیتگیں حالے دیگ به لوٹیں، همے دَورا کارمرز کنیں.
دَروَر:
کمبر هما  مدرسوا رَوَگا بیتگ أت که چاکر شۏتگ أت.
من یکیں شهرا کارا بیتگ أتوں.
شما دۏکانے پاچ کنگې شـَوربندیا بیتگ أتت.

Past perfect continuous:
We use it to say what had been happening before something else happened.
Example:
Kambar had been going to the same school as that Chakar had gone.
I had been working in the same city.
You had been planning to open a shop.

سادویں آینده
چه هنی گا رند بیوکیں کارکرد.
دَروَر:
من تیاکیا هوار ئه بیوں
تو باز کار ئه کنئے
آ وتی وانگاں سرجم ئه کن انت
دلگوش:
اے زمانگې گالرداں کارگال وتی بۏنی دروشما بنت و آئیا پد کۏمَکی 'ئه' دیگ بیت. چدا رند 'بیتن' کمکی کارگال اے دابا کارمرز بیت؛ بیوں/ بیاں (من)، بییں (ما)، بیئے (تو)، بی إت (شما)، بیت إنت ( آ –دانـَگ )، بی آنت ( آ –جمع)
Simple Future
Things that will be done after present.
Example:
I will join the leaque
You will work hard
They will complete their education
Note: these sentences have ‘will’ before verb.



انگتیں آینده
اے هما گپ انت که آیوکیں دَورا بنا و تاں یک گیشینتگیں وهدے انگت بنت.
دَروَر:
بالیگراب تربتا نندگا بیت
ما وتی شاما وَرگا بیېں
شاگرد وتی ورزشا رند آرام کنگا بی أنت
دلگوش:
اے زمانگا کارگال گوں 'الف' آسر بنت ، چدا پد 'بیتن' کمکی کارگال اے دابا کارمرز بنت؛ بیوں /بیاں (من)، بییں (ما)، بیئے (تو)، بی إت (شما)، بیت إنت ( آ –دانـَگ )، بی أنت ( آ –جمع)
Future Continuous
The talk that will be xpressed in future and continues until a period.
Example:
The plane will be landing in Turbat.
We will be eating our dinner
Students will be relaxing after their exercise
Note: these sentences have will+be and verb+ing.


------------٭٭٭٭٭-----------

Proposed formula for use of
'ئـــــــه'
 
اۏپسالا زانتجاه سویڈنا بلوچی سیاهگې راهبندی راهشونیاں 'ئه' کۏمکی گالے کارمرز کۏتگ. اېشی کامرزیې فارمولایے آیاں نه داتگ، البت لهتے گالرد اش په دروَر نبیستگ انت که چے دابا کارمرز به بیت. گال 'ئه' ې بازیں کارمرزیاں چارگ و چکاسگا رند من چیرا داتگیں فارمۏلایا روا مارگایوں.

Simple future
They will learn the bible
آ باېبل ئا هێل ئه گر انت.


Used to
I used to work for the university
من په زانتجاها کار ئه کۏت

could have
I could have completed the book if you had not destructed me.
من کتاب سرجم کۏت ئه کۏت اگر تو منا گسر مه کۏتیں أت.

To be continued.....

Offline Adabi Hakim ادبی ھکیم

  • Balochi Zaantkaar
  • ***
  • Posts: 1183
  • Karma: 44
Re: لبزانکی بۊنراهبند Grammar
« Reply #2 on: January 11, 2014, 08:31:36 PM »
Waleed jaan tao baaz mazanen johdey kortag taei johd sata e hakdarent balay pahelly loutan  taei nobeshtank e seyahag e rahbanda wati kaar kortag.
taei kaster
adabi hakim

Offline Adabi Hakim ادبی ھکیم

  • Balochi Zaantkaar
  • ***
  • Posts: 1183
  • Karma: 44
Re: لبزانکی بۊنراهبند Grammar
« Reply #3 on: January 13, 2014, 10:11:23 AM »
waleed jaan mani bezant esh ent ke yakk karey do bar kanag malouteet .

Offline Waleed Garboni

  • Moderator
  • ****
  • Posts: 146
  • Karma: 24
    • Baluchistan News
Re: لبزانکی بۊنراهبند Grammar
« Reply #4 on: January 13, 2014, 04:27:25 PM »
منی واهَگ انت که ظهورشاه هاشمی ې کار گوں ۲۱می صدی همدپ کنـَگ به بیت

Offline Zahida Raees Raji

  • Administrator
  • *****
  • Posts: 7059
  • Karma: 356
    • Baask-Home of Baluchi Language, Literature & Culture
Re: لبزانکی بۊنراهبند Grammar
« Reply #5 on: January 13, 2014, 04:31:54 PM »
واجہ ولید گربنی۔
اے صدی ءِ وش بھتی انت کہ بازیں باسک نوں بلوچی ءَ دیما برگ ءَ چست بوتگ انت ءُ من سدک آں کہ ایوکا زبان ناں بلکیں لبزانک ھم سک دیما رؤت۔
شمئے جہد ستا کرزایت۔
Zahida Raees :Raji:
baaskadmin@gmail.com , admin@baask.com
Learn Baluchi Composing in INPAGE
Learn Balochi Poetry Background Designing
Help Line