Author Topic: بلوچی زبانے یا گالوارے؟ نبشتہ کار: عبدالحمید ایران نژاد پہرہ.  (Read 1935 times)

0 Members and 1 Guest are viewing this topic.

Offline Zahida Raees Raji

  • Administrator
  • *****
  • Posts: 7055
  • Karma: 356
    • Baask-Home of Baluchi Language, Literature & Culture
بلوچی زبانے یا گالوارے؟
نبشتہ کار: عبدالحمید ایران نژاد پہرہ.

بلوچی زبانے یا گالوارے؟ما چه تاریخی لحاظ ثابتءُ پدّر کت کنیں که بلوچی زبانءِ سندءُ عمر چه چار هزار سالءَ گیش تر اِنتءُ بلوچی زبان چه مروچیگیں پارسی زبانءَ باز کوهنءُ کدیمی تر اِنت بلوچیءِ رگءُ ریشگ گوں اوستا ، پارسی باستانءُ سنسکریتءَ هور بنت.
ما په وتی گلین وانوکاں چنتے دلیلءُ شاهد پیش کنین که بلوچی زبانے ، گالوار بزاں (DIALECT) دیالکتے نه اِنت:
1-         ما چه تاریخی لحاظ ثابتءُ پدّر کت کنیں که بلوچی زبانءِ سندءُ عمر چه چار هزار سالءَ گیش تر اِنتءُ بلوچی زبان چه مروچیگیں پارسی زبانءَ باز کوهنءُ کدیمی تر اِنت بلوچیءِ رگءُ ریشگ گوں اوستا ، پارسی باستانءُ سنسکریتءَ هور بنت. ماں بلوچیءَ هما لبز موجود اَنت که اے لبزانءَ تو تهنا ماں اوستا ، پارسی باستانءُ سنسکریت دیست کن ے که ماں مروچیگیں پارسیءَ نگواه انت چش که "پت ، مات ، برات ءُ ..." سدانی چه گیش دگه لبز گڑا چه پیم بلوچی گالوار گوشگ بیت (بچار اِت واژه نامه ی پازند ، پولکار موبد رستم شهزادی)
2-         بلوچی زبانءَ وت یک گرامرءُ رهبندے هست اِنت که گوں مروچیگیں پارسیءَ سیادی کنت بلے چه آیی گرگءُ زورگ نه بوتگ پارسیءِ رهبند جتا اِنتءُ بلوچیءِ جتا. په درور ماں پارسیءَ گوش انت "صاحب خانه" ماں بلوچیءَ چپّ کن اَنتءُ گوش انت "دوارءِ صاحب" یا "دوارءِ واهند" ماں پارسی اولسر مضاف کیتءُ رند مضاف الیه ، بلوچیءَ چپّ اِنت ، اول مضاف الیه کیتءُ رندا مضاف ، "میوه ی رسیده" بلوچیءَ چپ بیت "رس اتگیں نیبگ" ، لبز هم بدل انتءُ ترکیب هم بدل ایت. درور باز اَنت بلے گپءَ گونڈ گراں.
3-         بلوچیءَ وتءَ یک پراهءُ شاهگانین لبزانکءُ ادبیاتے هست اِنت که گوں پارسیءَ هچ هور نه بیت اگاں بلوچی چه پارسیءِ گالواراں به بوتیں گڑا همے لبزانک ماں پارسی هم چه بلوچیءَ گیش تر به بوتیں په درور بلوچیءَ اگاں گوهرءِ هرّانی شئیرءَ بچاریں گڑا 1500 بند بزاں 750 بیت انت گڑا اے شئیر باید انت که پارسی لبزانک کم چه کم 3000 بند به بوتین گڑا ماں پارسیءَ یک بندے هم به بوتین یا که دهلیءِ جنگءِ شئیر 160 بندءُ 80 بیتءُ گال اِنت. شما ماں پارسی زبانءَ هم دگه گویش دار اِت چش که سیستانی ، قمی ، کاشانیءُ ... باریں شما یک شئیری کسّوے ماں اے گویشان درگیج اِت که دوسد بند به بیت گڑا چه پیم بلوچی گالوارۓ؟
4-         بلوچی وت زبانے چیءَ که آییءَ وتءَ هاسیں توارینگ (phone) هست اَنت چش که: (ٹ ، ڈ ، ڑ) که اے توارینک ماں پارسی زبان بیهـ ءَ گندگ نه بنت ، بلکیں پیش بوتگ انتءُ دگه توارینکانی ادا کنگ جاگاه اَنت که گوں پارسی زبانءَ یک پیم نه اَنت. په درور یک پارسی زبان یے هچ بر دو صامت ماں لبزءِ اول سرءَ گوشت نه کنت چش که: دوار (گس ، لوگ ، کت) ، گوهرام ، سرمپگ ءُ ...   
مارا ماں بلوچی زبانءَ سی توارینک بزاں "واج" هست اِں. شش مصوت (واکه):  -َ (a) ، -ِ (e) ، -ُ (o) ، آ (A) ، ای (E) ، او (U) ، سے مرکبین مصوت: اے (Ia) ، اُو (ua) ، اَو (aa) ، دونیمه مصّوت: و (w) ی (y) ءُ نوزده صامت بزاں هم خوانی ب (b) ، پ (p) ، ت(t) ، ٹ (t’) ، د (d) ڈ (d’) ، ک (k) ، گ (g) ، ج (j) ، چ (c’) ، ر (r) ، ه (h) ، ل (L) ، م (m) ، ن (n) ، ش (s’) ، ژ (z’) ، س (s) ، ز (z). ماں بلوچی ءَ غنّهءِ نون (ں) ءُ (ڑ) واج یا توارینک حساب کنگ نه بنت اگاں سید گنجءَ بچار اِت اے دوییں توارینک جتا آرگ نه بوتگ انت. ماں پارسی زبانءَ بیستءُ نه توارینک اَنت: 23 هم خوان (صامت) ءُ 6 واکه بزاں مصوّت ءُ ماں پارسی زبان مرکّبیں مصوّت بزاں (dipthong) هم نیست اِں.
5-         بلوچیءِ هاسیں لبز: ماں بلوچی زبانءَ لهتے هنچیں لبز هست اَنت که آ لبز زگرینءُ هاسیں بلوچی اَنتءُ شما آیانءَ ماں هچ دگه زبانے نه گند اِت نه اوستاییءُ پهلویءُ هنوگیں پارسیءُ نه ماں هندی زبانان چش که سانسکریتءُ اردو. اے لبز پیش دار انت که بلوچی وت پراه پهناتءُ شاهگانین زبانےءُ هچ زبانے مهتاجءُ وازمند نه اِنت. اگاں بلوچیءِ بزانت بلداں (فرهنگ لغت) بچاریں اے لبزانءَ گندیں چش که سید گنج که واجه سید هاشمی سیءُ پنچ سال زندءِ برورد انت. عبدالرحمن پهوالءِ بزانت بلد که ماں پنچ زبانءَ نبشته کنگ بوتگ: پارسی ، بلوچی ، انگریزی ، پشتو ءُ اردو. پمیشکا ماں یک گویشیءَ بازیں لبز نه بنتءُ گویشءِ درجاهءَ محدود اِنت
6-         بلوچی زبان گویشے نه اِنت چیءَ که وت دو ٹوهینءُ معتبرین گویش دارایت: 1- سرحدی 2- مکرانی
برے برے اے دوییں گویش چه یکدیگرءَ باز جتاءُ دور بنت که مردم آیانءَ جداییں زبان لیک انتءُ بلوچیءِ لهجهءُ گالوار هنچش باز اَنت که برے نه برے چه کلگے داں دگه کلگے گالوار بدل بنت که اے چیز زبانءِ قدرتءُ شاهگانیءَ پیش دارایت. بلوچی زبان ماں بازیں هلکهاں شنگ اِنتءُ هزارانی شمارءَ کتابءُ مهتاک ماں اے زبانءَ شنگ بوگ اِنت بلے اے دگه گویشانی تو ده کتاب درگیج بلوچی مان ایران ، پاکستان ، اوگانستان ، پارسءِ مزن هورءِ دمکاں ءُ کنڈ کنڈءَ شنگ اِنت ماں پنجاپءَ هم بازیں بلوچے هست اَنت که آیانءَ وتی زبان شمشتگ بلے پدا هم وتءَ بلوچ لیک انت چیا که میر چاکر اولاد انتءُ گوهرامءِ دلءِ بند اَنت پمشکا گوش انت زبان هر راجءِ اولیگیں نشان اِنت.
راجے که به بیت گنگ نه مان ایتءُ نه مان ایت
مان ایت په ادارکے بلے زندگءَ مردار
«سید هاشمی»
گڈ سری گپ اشنت که پرچا لهتے بلوچیءَ گویش گوش انت؟ اے جست پسو اش انت که اے سسّاءِ واهند چه زانتءُ سسّاءَ زبهر اَنت یا که اِشانءَ همے بگاڑینتگینءُ لگتمالیں بلوچی که لهتے چه مئی ملک مردماںءُ وانندهاں آییءَ کار مرز کن اَنت بلوچی لیک اِتگ یا که اِشاں بلوچیءُ پارسیءِ یک وڑیں لبزاں بڈ اتگ اگاں چش انت گڑا پارسیءِ وتی جندءِ لبز چه نیم گیش عربی ، انگریزی ، ترکیءُ مغولی اَنت گڑا پارسی هم اِشانی گویش اِنت؟! اِنّاں پارسی وت یک زبانے بلوچی وت یک زبانے بلے دوییں سیاد انت.
گڈ سر من چه وتی پلّیں براتءُ گهاراں ، دانشگاهءِ استاداں ، دانشجوءُ دانشوراں ءُ همے پیم کل زبان دوستءُ زبان دوزواهاں دستبندی کناں که زبانءِ پلّوءَ به دار انت چیءَ که زبان شمۓ میار انت. "مرد میاراں ماں چادر ءَ بند انت". زبان ءِ زندگ دارگ قومءِ زندگ دارگ اِنت شما هرچنکس زبان یاد به گر اِت کم اِنت چیءَ که ماں دنیا بازیں زبانے هست بلے هچ بر وتی ماتی زبان مه شموش ات.
Zahida Raees :Raji:
baaskadmin@gmail.com , admin@baask.com
Learn Baluchi Composing in INPAGE
Learn Balochi Poetry Background Designing
Help Line