Author Topic: مردم زانتی ۔ باسک لبزانکی دیوان ءِ کار گُشاد۔ چَہ سعید ساحل ءَ  (Read 590 times)

0 Members and 1 Guest are viewing this topic.

Offline Zahida Raees Raji

  • Administrator
  • *****
  • Posts: 6910
  • Karma: 356
    • Baask-Home of Baluchi Language, Literature & Culture
" بــاسـک لَـبزانکی دیـوان  "

سَـبز ءُ اُمبوهیں دْروت ءُ دْرَهبات مَـڑاهداریں وانوکاں !
من چوناهاں گوں زِند ءِ دَست گَـٹّی ءُ نَـگیگیانی سَـوَب ءَ چہ بِندات ءَ اَچ رسانکدر ءِ گیدی ءَ دُور بُوتگ آں ، ءُ اَستیں وهد ءَ هم دُور آں ، من ءَ اینچو وَهد نہ رَس ایت کہ من اِے آسراتیاں کارمَرز بہ کن آں ، اِے گپّ ءِ یـکّ سَـوَبے ایش اِنت کہ من ءَ را کتابانی وانَگ ءَ چہ مـوه نہ رَس ایت ، بَـلے پَـد ءَ هم من بے هِـچ نہ آں . منی هما لَـبزانکی دوست ءُ دوزواه کہ گوں رَسانکدَر ءَ هَمـگْرنچ اَنت ءُ اِے آسراتیاں کارمرز کن اَنت یا کَـنَگ ءَ اَنت من چہ آهاں جُست ء‍ُ پُرس کتگ ءُ رسانکدر ءِ بُنگپّ سَر ءَ گپّ ءُ تْران کتگ ءُ چہ لَـبزانکی دوست ءُ سَنـگتاں " بـاسک لبزانکی دیوان " ءِ کـار ءُ جُهدانی بابَت ءَ اِش کتگ کہ " باسک لَـبزانکی دیوان " یکّ جْوانیں دْروشُـمے ءَ لَـبزانکی کاراں پیلو کنان ءَ دیم ءَ بَـران اِنت . ءُ " باسک لَـبزانکی دیوان " ءِ سَـروک ءُ باسکانی اولی مول ءُ مراد بـلوچ راج ءُ چاگِرد ءَ را لَـبزانک ءُ زبان ءِ بابت ءَ سَـرپدی دَیگ اِنت . ءُ بَـرے بَـرے زِند ءِ سات ءُ مُهیم ءَ اَناگت ءَ من ءَ را راهـگْوزی پہ اَدارے یا سَے ءُ چار اَدار اوں موه رَس اِتگ گُڑا من پَـٹ ءُ پول کتگ ءُ رَسانکدر ءِ  چاگِرد ءَ گْونڈیں چمشانکے داتگ .

زبان ءُ لَـبزانک ءِ کار ءُ هِـزمت کَـنَگ ءُ دیـمروی ءِ کار نوکیں کارے نہ اِنت ، اَچ ما پیش اِے گْـراں باریں کار مئے راج ءِ مِهـتریں کماشاں گوں وتی مُـهکمیں بـاهَـڑانی زور ءُ وَس ءِ کِـساس ءَ سَرجم کتگ اَنت ءُ ماتی زبان ءِ هَـکّ هم پیلو کتگ  _  اِے کار ءِ تہ ءَ چہ دْرُستاں مَـستریں دَروَر بلوچی زبان ءِ شَهـسسّا نمیرانیں واجہ سید زهور شاه هاشمی اِنت . واجہ سید هاشمی ءَ  1950 ءُ 1952 ءَ بے آسـراتی ءُ بے سَـرکاری ءُ دَر سَرکاری گَل ءُ بَهـرَگانی کُـمک ءَ وتی راجی ڈُبّہ پیلو کتگ . آ وهد ءَ واجہ سید هاشمی ءِ کِـرّ ءَ گالـٹُک ءُ کمپیوٹر ءِ آسراتی هَـم نہ بُوتگ . واجہ سید هاشمی ءَ گوں دَستاں نبشتانک ءُ روتاک نبِشتگ اَنت ءُ چاگِرد ءَ بَهر ءُ شِنگ کتگ اَنت تا کہ چاگِرد لَس مردماں سَـرپدی بہ رَس ایت ءُ لَـبزانک ءُ زبان ءِ بِستار ءَ بہ زان اَنت ، ءُ اَچ وتی راجی جاورهال ءَ هَم پوه ءُ سَـرپد بہ بنت ، ءُ وتی بے وَزمیں زِند ءِ بُـنکّی لوٹ ءُ هکّانی بابت ءَ هم آگاه بہ بنت ، بَلے هـیهات کہ بَدواه ءُ وشّـنیاتکاں واجہ سید هاشمی ءِ اِے کار پسند نہ بوت اَنت آهاں اِے کارانی سَر ءَ پابندی جَت ءُ واجہ سید هاشمی ءَ را چہ گْوادر ءَ دَرانڈیه‍  کُت  .
اِے شَـست ءُ هَپت (  ۶۷ ) سالانی بے وَزم ءُ پُرجَنجالیں سات ءُ مُهیم ءِ بُـرّگ ء‍َ پَـد گیدی ءِ راجاں اُستمان ءُ میان اُستمانی دْروشم ءَ دیمروی کتگ ءُ کیمیاگِراں وَڑ وَڑیں آسـراتی جوڑ کتگ کہ چَـہ آهانی کُـمک ءَ چاگِرد ءِ اِے دگہ کار ءُ لَـبزانکی کار هم پیلو بُوگ ءَ اَنت ، هَـر بنی آدم وتی سَـسّا ءُ پِـڑ ءِ رُو ءَ اِے آسراتیاں کارمرز کَـنَگ ءَ اَنت .

وهدے کہ ما رَسانکـدَر ءِ دنیا ءَ چمـشانک دَے ایں تہ گِند ایں کہ " باسک لَـبزانکی دیوان " اِے رِد ءَ چہ دْرُستاں پیش اِنت ءُ " باسک لبزانکی دیوان " ءِ بے مَـٹّیں کار ءُ جُهد چہ کَس ءَ پَهـمیان نہ اَنت  _
" باسک لَـبزانکی دیوان " ءِ بُنـهِشت ایر کنوک بـانُک زاهده رئیس راجی اِنت . بانُک زاهده رئیس راجی ءَ چتور اِے سَـسّا کتگ ءُ اِے کار چتور بِندات کتگ ؟؟؟

نودَربرانی اولی وانگجاه لوگ اِنت ، چہ نودَربرجاه ءَ رَوگ ءَ پیسَـر ماں گِس ءَ مات ءُ پِت وتی چُکّاں سَر ءُ سوج کن اَنت ءُ چُکّاں زِند گْوازینگ ءِ بُنگـیجی دَرونت دْروشم ءَ پَـنت ءُ سِکین دَے اَنت ، ءُ اگاں چُکّانی تہ ءَ بَـدیں هیلے  یا  نِزّوری یے بہ بیت گُـڑا مات ءُ پِت جُهد کن اَنت وتی چکّاں مادنیں راه ءَ بہ پِـرّین اَنت تا کہ اِمروز ءِ پُرّ گَـپچلیں سات ءُ مُهـیم ءَ آهانی چُـکّانی زِند پہ اَجامی ءُ آسودگی بہ گْوز ایت . شَہ گِس ءَ مات ءُ پِت ءِ راهدربَری ءَ پَـد نودربرجاه ءَ زانتکاریں ءُ کـوّاسیں استاد وانَگ ءُ نبشتہ کَـنَگ ءِ دَرونتانی دْروشم ءَ نودَربَراں سَر ءُ سوج کن اَنت ءُ نودَربراں مادنیں راهے شون دَے اَنت  _  ءُ گوهَـریں پَـنت ءُ سِکین دَے اَنت . وانَگ ءُ زانگ ءِ ڈیوا زانت زانشت ءِ رژن ءِ بْـرانزاں سَـسّا شِنگ ءُ تالان کنت . بنی آدم ءِ ایشتُم ءَ نیک ءُ بَـد ءِ زانگ ءُ پجّارَگ ءِ سِـنچ وَدی بیت . هَمے وڑ ءَ بانُک زاهده رئیس راجی ءَ بِندات ءَ چہ وتی آریپیں کماش واجہ مهمد سلیمان رئیسی ءَ سِکین زُرتگ . واجہ مهمد سلیمان رئیسی ءِ کُمک ءُ سَر ءُ سوج ءُ دِلـبڈّیاں زاهده رئیس راجی ءِ جوزگ ءُ هـاٹیگ چوش کَـبُند ءَ مُهر ءُ مُهکم کتگ اَنت . چَہ گِس ءَ پَد بانک زاهده رئیس راجی ءَ نودَربرجاه ءَ چہ زانتکاریں استاداں سِکین زُرتگ . وانَگ وهد ءَ آئی ءَ  چہ اردو لچّہ کاری ءَ وتی لَبزانکی مُهیم بِندات کتگ ، ءُ نودَربرجاه ءَ سالروچی ءُ وَڑ وَڑیں مَـراگِشاں بَـهر زُرتگ . لَبزانک ءِ پِڑ ءَ گام ایر کَـنَگ ءَ پَد آئی ءَ اِے مار اِتگ کہ بلوچی زبان ءُ لَـبزانک ءِ سَـر ءَ کار نہ بُوگ ءَ اِنت ءُ پَد ءَ بیل ءُ همبلانی ءُ دزگْـهارانی گْوشگ ءُ سِکین پَد ءَ آئی ءَ بلوچی نبشتہ کَـنَگ بِندات کت . وهدے کہ زاهده رئیس راجی ءَ ماں بلوچی لَبزانک ءِ پِـڑ ءَ گام ایر کت اَنت راه گِپت دو گـام راه ءَ رَوَگ ءَ پَـد ماتی زبان ءِ مِـهر ءَ آئی ءِ ارواه گوں وت ءَ اَنچوش هَمـگْرنچ کُت کہ داں جَـمّار چہ یکّ ءُ دومی ءَ جتا نہ بنت . گوں بلوچستان ءِ لَـبزانکی کـاروان ءِ شَهـسواریں ندکار ءُ لچّہ کارانی سَـنگاری ءَ دیم پہ منزل ءَ رَوان بُوت . ءُ انگت ءَ گامے پہ وَزم ءُ گامے پہ بے وَزمی جُنزان اِنت .
بانُک زاهده رئیس راجی ءَ لبزانک ءِ وَڑ وَڑیں تَـهرانی پِڑ ءَ وتی سَـسّا ءِ بِهان تاچینتگ ، پہ دَروَر ( لچّہ کاری ، آزمانک ، رجانک ، ریزمانک ، گِدار ءُ پَٹّ ءُ پول ) ءُ زاهده رئیس راجی اِے پِڑاں سوبمند هم بوتگ . انچوش کہ همُک لچّہ کار ءُ لبزانت وتی چاگِرد ءِ جاوَرهالاں اُورت چار اَنت ءُ زِرد ءِ مارِشت ءُ هیال ءُ لیکهاں دَرشان کن اَنت ، هَـمے وڑ ءَ زاهده رئیس راجی هم چہ وتی چاگِرد ءِ جـیڑه ءُ جنجالاں بے کِمار نہ اِنت .
آزمانک ءُ گِدار ءِ دْروشم ءَ زاهده رئیس راجی ءَ بلوچ راج ءِ چاگِرد ءِ جیڑه ءُ جنجالانی بابت ءَ گپّ ءُ تْـران کتگ ءُ چاگِرد ءِ نِـزّوری هم شون داتگ اَنت . بانُک زاهده رئیس راجی کراچی ءِ دَمَـگ لیاری ءَ جاهمِنند اِنت ، وهدے کہ لیاری ءَ جاورهال نَـگیگ بنت گُڑا دْراهیں میتگانی مَـهلوک تَـکانسر بنت ، اگـاں کَـسے ءِ چُک چہ لیاری ءَ ڈنّ دگہ هَندے ءَ کار ءَ اِنت آهانی مات یا کهول ءِ مردم گْوانکو کن اَنت ءُ وتی چکّ ءَ گْوش اَنت کہ " منی چُک مروچی جاورهال نگیگ اَنت تو گِس ءَ مَـیا پِلان جاه ءَ وتی برات یا گْهار یا سیادے ءِ لوگ ءَ بہ رَو وهدے کہ جاورهال گیگ ءُ گْور بنت گُڑا تو بْـیا . بَلے دگہ دِلـبُرّیں ءُ دل سوچیں گپّے چوش اِنت کہ همے وهد ءَ کہ جاورهال نَگیگ بنت بے گناهیں راهگْوز هم جَـنَگ ءُ شهید بنت ، اِے شهیدانی مات ءُ پِت ءُ کَهول ءِ مردم ماں بْـرتکگیں ڈوبر ءَ پاوان کُت نہ کن اَنت ، لَهتیں وَ چوشیں کَهریں هال ءِ اِش کَنگ ءَ هما دَمان دل تْرک بیت ، ءُ لهتیں ماں ڈوبر ءَ چَکپروش بنت ، ءُ لهتیں بے وَس بنت داں زِندگ اَنت ماں کورُمیں دل ءَ بَش بَش وَر اَنت ءُ آهانی سَجّ اِتگیں چیهانٹ ماں میتگ ءَ شِنگ بنت ءُ چاگِرد ءَ پُرسیگ ءُ پوهاری کن اَنت ، زاهده رئیس راجی ءَ همے گَم جَتیں مَردمانی پوهار ءُ چیهانٹ آزمانک ءُ گِدارانی دْروشم ءَ ماں شِنگ کتگ اَنت ءُ وتی راجی ڈُبّہ پیلو کتگ . آئی ءِ آزمانکانی کتاب " بے کِسّہ ءَ من ءَ واب نئیت " چاپ ءُ شِنگ بُوتگ ، ءُ گِدار " تو کہ زند ءِ دَروَر ئے " پہ چاپ ءُ شِنگ جاڑی اِنت . گِدار " تو کہ زند ءِ دَرور ئے " بانک زاهده رئیس راجی ءَ رودْراتکی بلوچستان ءُ روبرکتی بلوچستان ءُ مزن هور ءُ دَرملکاں نِشتگیں بلوچانی زِند جاورهال پُشدر ءَ نبشتگ . بلوچ راج هَر کج ءَ جاهمنِند بہ بیت آ کینگ ءُ کست ءِ آماچ اِنت . آئی ءَ اِے گپّ مار اِتگ ءُ وتی گِدار ءَ درشان هم کتگ . کینگ ءُ یک راجے ءِ دیمروی ءِ راه ءَ سَک باز مَزنیں اڑے ، کینگ ءُ کَست ءِ نادْراهی دَوا کَنگ لوٹ ایت ، ءُ کینگ ءُ کست ءِ دَوا ءُ اَجل مِهر ءُ دوستی اِنت ، اگاں ما گوں یکّ ءُ دومی ءَ مِهر بہ کن ایں ءُ پہ یکّ ءُ دومی ءَ مُجّتی مِهر ءُ دوستی دَرشان بہ کن ایں ، ءُ گوں وتی چاگِرد ءِ مردماں پہ شَرپ گپّ ءُ تْران بہ کن ایں ، ءُ اِے بے وَزمیں ءُ پُـرّ گَپچلیں وهد ءَ یک ءُ دومی ءَ دِلـبڈّی بہ دَے ایں گُڑا کینگ ءُ کَست ءِ رَستریں گُرک بیگْواهی ءِ تَهـترین ءِ باهوٹ بیت . ءُ بلوچ راج ءُ بلوچی زبان ءُ لبزانک دیمروی کن اَنت ، ءُ بلوچ راج ءِ شپ جتیں کاروان الّم منزل ءَ سَـر بیت .

چہ آزمانک ءُ گِدار نویسی ءَ اَبید آئی ءَ گوں باز نازرکی ءَ لچّہ کاری ماں بلوچی ءُ اردو زبان ءَ لچّہ کاری هم کتگ . زاهده رئیس راجی ءِ اردو لچّهانی بُکچہ  " خواب گهروندا " چاپ ءُ شِنگ بُوتگ . زاهده رئیس راجی ءِ دلدوستیں لچّہ کار بلوچی ءُ اردو زبان ءِ نامداریں ءُ گُل گُپتاریں لچّہ کار واجہ اتا شاد اِنت . واجہ اتا شاد ءِ بلوچی ءُ اردو لچّہ آئی ءَ دوست اَنت . واجہ اتا شاد ءِ لچّہ کاری ءِ بابت ءَ آ وتی هیال ءُ لیکہ ءَ چوش درشان کنت کہ ( اتا شاد بلوچی ءُ اردو زبان ءِ بے دَروَریں لچّہ کارے . . . )

استیں دَور ءُ دَهـر رسانکدر ءِ دَور اِنت ، چہ کتابی دْروشم ءُ جُهد ءُ کار ءَ ابید بانُک زاهده رئیس راجی ءَ رسانکدر ءِ گیدی ءَ هم پہ بلوچی زبان ءُ لَـبزانک ءِ دیمروی ءَ بے کِساس هزمت کتگ ، بانُک زاهده رئیس راجی ءَ اِے گپّ مار اِتگ رسانکدَر " سوشل میڈیا " ءَ بلوچ راج ءَ چوش کہ گیدی ءِ اِے دِگہ راجاں دیمروی نہ کتگ . بنی آدم ءِ مارِشت بنی آدم ءِ سَـسّا ءَ سِکین دَے اَنت . چہ همے سَـوَب ءَ زاهده رئیس راجی ءَ گوں وتی جُهدکاریں همراهاں " بـاسک لَـبزانکی دیوان "  ءِ بُنـهِشت ایر کُت رسانکدَر ءِ چاگِرد ءَ یک نوکیں زْرُمبشتے آوَرت . آئی ءِ جُهد ءُ کوشِـست  همیش اِنت  کہ بلوچی لَـبزانک ءِ لَـبزانت ءُ نَدکار چہ اِے آسراتیاں سیتّ ءُ نَپ بہ زُور اَنت ، ءُ راج ءِ شِنگیں مردم یکجاه بہ بنت  ءُ وت ماں وت ءَ نَـزّیک بہ بنت ءُ هَمـکوپگ ءُ هَمـدست بہ بنت ءُ لَـبزانکی کاراں دیم ءَ بہ بَـر اَنت .

واجہ سـید زهور شاه هـاشمی گْوش ایت کہ :-

بْـیا پَد ءَ شَتکیں تلارانی دِلاں دِرّاں کنیں
گْـراں بَهائیں دوستی ءُ مِهر ءَ پَـد ءَ اَرزاں کنیں

دُور نہ اِنت منزل هزار گنج ءُ هزار نازیں سـید
هَـمبلاں زُوریں چـو کور ءَ دُور سَریں رُمبان کنیں
Zahida Raees :Raji:
baaskadmin@gmail.com , admin@baask.com
Learn Baluchi Composing in INPAGE
Learn Balochi Poetry Background Designing
Help Line