Author Topic: "آجوئی جنگ ءِ رھشون بانک گُل بی بی"۔ رجانکار ایم شکاری ، نبشتہ کار شاہ مھمد مری  (Read 646 times)

0 Members and 1 Guest are viewing this topic.

Offline Zahida Raees Raji

  • Administrator
  • *****
  • Posts: 7008
  • Karma: 356
    • Baask-Home of Baluchi Language, Literature & Culture

"آجوئی جنگ ءِ رھشون بانک گُل بی بی"

ندکار: شاہ مھمد مری
رجانکار: ایم شکاری

گل بی بی گْوستگیں کرن ءَ ، اولی جھانی جنگ ءِ زمانگ ءَ انگریزانی ھلاپ ءَ پہ بلوچستان ءِ آجوئی ءَ یک دلیر ءُ جنگ بازیں شیرزالیں کمانڈرے بوتگ، روکپتی بلوچستان کہ آئی ءَ سرھد ھم گْوش اَنت ھمود ءِ نندوک بوتگ (یا انچش کہ مروچاں پہ زورانسری ایرانی بلوچستان ئِے گْوش اَنت!)
سرھد ءِ نامی ئیں شھرے واش اِنت کہ یار اھمد زھی ٹکّ ئیگ اِنت، اود ءَ دگہ ھم باز ٹک ھست، بلے بانک گل بی بی ءِ باندات ءَ دو ٹَک سک نامدار اِنت کہ آیاں زورگیریں انگریز ءِ ھلاپ ءَ جنگ پہ مردی داشت: *یار اھمد زھی ءُ گمشادزھی*.
اے 1916 ءِ گپ اِنت وھدیکہ بلوچانی یاراھمد زھی ٹکّ ءَ برتانیا ءِ جاگہ ءُ کاروانانی سر ءَ اُرش پہ ارش ءِ چَکّ ءَ کت ، اے ٹکّ پہ زورگیر دژمنی ءَ سک نامدار بوتگ ھاسکن سردار جیند ھان ءِ دَور ءَ، جیند ھان انگریزانی سوگند وارتگیں دژمنے بوتگ ، ماں دلیری ءَ بے مَٹ، اگل ءُ زانگ ءَ بے درور، پہ راھبُرّی ءَ بادشاہ ءُ شرپ ءُ ازت ءِ واھند بوتگ، اے جنگ ءِ ایدگہ بامردانی تہ ءَ ھلیل ھان ءُ شھسوار سک نامدار اَنت.
مہ شموش اِت کہ اولی جھانی جنگ ءِ دور ءَ 1916 ءَ جنرل ڈائر (9اکتوبر 1864 داں 23جولائی1927) نامیں بے رھم ءُ چالاکیں اپسرے ماں اے دمگ ءَ دیم دیگ بوت تاکہ آ بلوچ سرمچاراں ھلاس بہ کنت ، ایشی ءَ داں پُرّیں ھشت ماہ ءَ وتی پندل ، بدکولی، دْروہ ، زلم ءُ لالچانی بازار گرم کت، اے دیم ءَ کول ءُ لبز ءِ پکا، راست گْوش ءُ آجوئی لوٹیں دلیریں بلوچ اِت اَنت کہ ماں وتی لوگاں شرپمندیں لس انسانی زندے گْوازینگ ءَ اِت اَنت، بے میار ءَ آیانی ڈیھ ءِ وتیگی کنگ ءِ ھاتر ءَ آیانی ارش کنگ بوتگ اَت ، پدّریں گپے کہ بلوچ اے زورگیر ءِ ھلاپ ءَ جنگ کنت.!!
ھمد ءَ یک دلیر ءُ شیرزالیں جنینے پاد کیت ، آئی ءَ ناں ایوک جنگ کتگ بلکیں اگاں سردار ءِ جنگی رپک ءُ راہ رد بوتگ اَنت آئی ئِے ھم ھکّل کتگ، آئی ءِ پاکیں نام "گل بی بی" بوتگ.
واجہ ابداللہ جان جمالدینی ھم چرے مزن نامیں شیرزال ءَ سک اسر مند بوتگ ، اے واجہ ءَ بانک ھما وھد ءَ دیستگ اَت کہ وھدیکہ بانک گوں جمالدینی ءِ ناکو پکیر جان ءِ گندگ ءَ آتکگ، واجہ جمالدینی ءِ گْوشگ ءِ رِد ءَ آ بانک چو جان ءَ پُرّیں بانکے بوتگ کہ آئی ءَ ماں وتی دلبند ءَ دو وڑیں تپنگانی ھمبیل بستہ بوتگ ءُ ماں کوپگ ءَ تپنگے....
واجہ جمالدینی ءِ گْوشگ ءِ رِد ءَ دگہ ھم باز زالبولاں ماں آزاتی ءِ جنگ ءَ جنگ کتگ بلے گل بی بی چہ درستاں گیشتر دلیر ءُ زانتکارتریں کمانڈرے بوتگ. دیوان ترونسی ءُ گپ ءُ دیوان ءَ سک باز بلد ءُ سوھو بوتگ.
جنرل ڈائر آئی ءِ رنگ ءُ چیدگ ءُ کدّ ءُ گاٹ ءِ بارہ ءَ چوش گْوش اِیت:
"من ھبکہ ءُ ھیران بوتاں وھدیکہ من دیست کہ گل بی بی واکی یک شرّنگین ءَ ورنائیں زالبولے، سرھد زمین ءِ نشتگیں اے بانک سک ڈولدار، روژنائیں دیم کساس یونانی دیم ءُ رُکسار، وش چیدگیں نگاہ ءُ ڈلگ چمیں شر رنگیں زالبولے اَت ، بزاں چمّ ءِ گندگ ءَ کسان بالادے بوتگ بلے آئی ءِ بالاد سک ڈولدار بوتگ"
ءُ بانک ءِ پوشاک اسپیت بوتگ اَنت کہ آیاں ....... ءِ دوچ پِر بوتگ، گُشان پہ وڑے ماں سر ءَ بوتگ، بلے وتی دیم ئِے چیر نہ داتگ.
زانتگیں گپّے کہ ما نہ زان ایں بی بی کئی زھگ بوتگ ، آئی ءِ چک ءُ اولاد کے بوتگ اَنت، داں چُنت سال ءَ زندگ بوتگ ءُ کدی بیران بوتگ؟
ایوک ءَ گل بی بی ناں مارا وتی بلوچ بامرد جیند، شھسوار ءُ ھلیل ھان ءِ زندگی ءِ بارہ ءَ ھم ھاسیں سرپدی نیست.
ھرچ زانتکاری یے کہ مارا دست کپتگ آ درست چہ ھما انگریز ءِ نیمگ ءَ کہ انساپ کنوکیں دپتر نبیسے نہ بوتگ بلکیں آ وَ وت زورگیریں دژمن ءِ راھداتگیں مردمے بوتگ، آئی ءَ وتی ھساب ءُ وتی تب ءَ نبشتگ.
پمیشکا راستیں گپ ءِ سرپدی ءِ بارہ ءَ مارا چہ انگریز ءِ نبشتگیں کتاب ءَ یک یک گپّے ءِ بارہ ءَ شر پیشکونڈگ لوٹ اِیت، ھاسکن آزاتی ءِ جد ءُ جھد ءِ بارہ ءَ جنین آدمانی بھر ءِ پٹ ءُ پول سکیں گرانیں کارے.
ھو ما اینچک ءَ سرپد ایں کہ شھسوار نامیں ئیں جنگباز سردار جیند ھان ءِ نزیکیں مردمے بوتگ، آ واش ءِ واھند ءُ گورنر بوتگ، گوں ھمے وشرنگیں گل بی بی نامیں شیرزال ءَ اشک ءِ آماچ بوت.
ربیت ءِ رِد ءَ گل بی بی ءِ واسدار ءُ جنک ءِ مردیں زھگ مھمد ھسن ءِ میان ءَ گپ ءُ تْران بوت، مھمد ھسن ءَ پہ گل بی بی ءِ مَھر ءُ جھاز ءَ واش ءِ واھندی لوٹ اِت، چُش کہ شھسوار پہ بانک ءَ سک شیدا اَت پمیشکا آئی ءَ واش ءِ کلات بانک ءِ مَھر ءُ جھازانی دیم ءَ مھمد ھسن ءَ دات!!

اے ڈول ءَ ماں اے جنگ ءَ اگاں یکدیمے گل گل بی بی ءِ گوں زورگیراں دژمنی ، دانائی ءُ دلیری گڑا دومی نیمگ ءَ ڈائر ءِ سرمستی، زور ءُ تاکت ءُ روباھی اَت. ڈائر 1885 ءَ بگر داں 1920 ءَ برٹش ءِ آرمی ءِ پوج ءَ بوتگ، آئی ءَ "سیستان پورس ءُ 25 پنجاپ ءِ کمانداری کتگ،
اولی جھانی جنگ ( 1914-18 ) ءَ آئی ءَ "سیستان پورس" ءِ کمانداری کتگ ءُ منی ڈیھ ءِ روکپتی ھَنداں اُرش کتگ.
آئی ءَ ماں 1915 ءَ مستریں درجہ کرنلی دیگ بوت ءُ 1916 ءَ پہ ھدارکی بریگیڈیئر جنرل جوڑ کنگ بوت، اے ھما ڈائر اِنت کہ بلوچستان ءَ رند ھندوستان ءَ شُت ءُ اود ءَ سے سال ءَ پد 1919 ءَ ماں جلیانوالہ ءَ کُشت ءُ کوش بندات کت.
ڈائر ءِ دیم ءَ زورگیر ءِ ھلاپ ءَ دو زبردستیں ٹَکّ بوتگ: یکے یاراھمد زھی کہ سردار جیند ھان ءِ کمانداری ءَ بوتگ ءُ دومی گمشادزھی کہ ایشی ءِ کماندار سردار ھلیل ھان بوتگ، ماں اے جنگ ءَ ڈائر ءَ ڈیھ دژمنیں مکبر ءُ گدّار باز رس اِتگ ،،، سوچ مُکبراں چہ آیانی زانگ ءَ نزانگ گھتر اِنت!!،،
ھلیل ءُ جیند دو دلیریں بیل ءُ ھمبل بوتگ اَنت، گوں اے واجھانی سرکماشی ءَ بلوچاں پہ جْوانی وتی ڈیھ ءِ دیمپانی کتگ، انچیں جنگ کہ ماں ایشی ءَ جیند ھان ءِ چک جنَگ بوت ءُ ھلیل ھان وت شھید بوت.

دگہ گپّے ھم شمارا گْوش آں:
ماں روکپتی بلوچستان ءَ "نالک" ءِ جنگ یک مزنیں بستارداریں جنگے، بلے من بھمنتگاں کہ مروچی مارا بلوچاں "نالک" جنگ ءِ بارہ ءَ ھچ سرپدی نیست، ناں ماں رم ءَ ءُ ناں ماں لچھاں!!
ماں اے جنگ ءَ انگریز ءَ سک پْروش وارتگ بلے راجدپتر سکیں زالمیں چیزے!! اود ءَ کہ زورگیر کٹّ اَنت آ جنگ سک نامدار بیت بلے اود ءَ کہ پْروش وارت آ جنگ ءِ نام ءُ توار گار بیت!!
بہ زان اِت کہ "نالک" واش ءِ نزیک ءَ یک تنکیں دِرّے ءِ نام اِنت.
Zahida Raees :Raji:
baaskadmin@gmail.com , admin@baask.com
Learn Baluchi Composing in INPAGE
Learn Balochi Poetry Background Designing
Help Line