Author Topic: رِجانک کنوک : ادَبی هَکیم. بَلوچستانءِ کُوَهنیں راجدَپتَر، بَلوچءِ دودءُ رُبیدَگ ءُ آدِگے ....  (Read 4189 times)

0 Members and 1 Guest are viewing this topic.

Offline Zahida Raees Raji

  • Administrator
  • *****
  • Posts: 7107
  • Karma: 356
    • Baask-Home of Baluchi Language, Literature & Culture

بَلوچستانءِ کُوَهنیں راجدَپتَر، بَلوچءِ دودءُ رُبیدَگ ءُ آدِگے ....
بَلوچستانءِ راجدَپتَرءِ سَرا یَک گوَنڈیں چَمشانکے دَیَگ بوُتَگ.
نُبیسّوک : واجَه هوشَنگ سَربندی براهوئی .
بَلوچی زُبانءِ رِجانک : ادَبی هَکیم.
گِیش چَہ 4000 یاں 9000 سالءَ پیش بَلوچ راجءَ وَت یَک وَت واجَهی یے بوتَگ کِہ آ وَت واجَهیءِ سَراں پیشدادیاں زانَگ بوُتَگ اَنت دادبَکشی ءُ هَکّرَسی بَلوچانءَ چَہ بُندَرا گوں بوُتَگ پَمشا بَلوچاں پَہ وَتی راجی نامءِ سَرا پَهر بَستَگ لَهتے چَہ بُندَرءِ نِشانیاں دَست کَپتَگ پیشدادیاں پَہ زُبانے کِہ گوں مَروچیگیں بَلوچی زُبانءَ سیادی کَنت گَپّ اِش جَتَگ جاگـَهانی نِشانی دَرگِپت کَنَگ بوُتَگ اَنت کِہ آ ماں بَلوچستانءِ رَکشان ءُ هاران ءُ نیمروچ ءُ سَبزوارانءِ دَمَگانی نِندوک بوُتَگ اَنت ءُ سُهتَگ شَهر (شهر سوخته) کِہ ماں نیمروزءِ دَمَگءَ اِنت چَہ آ مَهلوُک اودءَ هَم یَکّ نِشانی یے دَست کَپتَگ کِہ گوں کوَهنیں پیشدادیانی راجدَپتَرءَ هَم دَپ اِنت.
راجدَپتَرءِ پَٹ ءُپولکارءُ زُمینپولانی پَدگِری ماں بابُل(عراق)ءِ تَهءَ مارا پیش دارَگءَاَنت کِہ بابُلیانی اِزمگَریءُ دودءُ رُبیدَگ چَہ پیشدادیانی وَهدءِ بَلوچان بوُتَگ اَنت کِہ ماں آ جاهءَ مَنّـَگ بوتَگ اَنت پَرچا کِہ لَهتے چَہ بابُلیانی دَرکَپتَگیں نِشانیاں ایوَکءَ 7000 سالءِاَنت بَلَے آیانی هَمرَنگیں نِشانیاں ماں بَلوچستانءَ دَرکَپت اَنت کِہ چَہ 7000 سالءَ پِیشءِاَنت ءُ لَهتے جاگَه ءِ نِشانی چو کِہ ماں مهرگر، شال (کوئٹه) ءُ سبّیءِ تَهءَ چَہ 10000سالءَ پیشءِاَنت.
راجی نِشانیانءِ شوهازءُ دَرگپت کَنَگ بَلوچانی دَستءَ نَہ اَنت پارسءُ پوکستانءِ زوراکانءَ هَرچ چیزّےءَ کِہ بَلوچءِ نام آرا پر بوُتَگ آ چیزاِش گارءُ بے پَد کُرتَگ یاں کِہ پَہ وَتی راجانی نام اِش پربَستَگ اَنت ءُ وَتی راجان اِش وَشّنام کُرتَگ اَنت پَہ هَمے سَوَبءَ بَلوچستانی راجدَپتَرءِ شوهاز کَنَگ ءُ دَرگِپت کَنَگ گوں زوراکانی سیاسَتءَ هَمگرِنچ اِنت ءُ اے مُشکِلءَ وَهدءِ زَلوُراَت اِنت. چُنت سالءَ پیش زانَگ بوُت کِہ بَلوچستانءِ راجدَپتَرءَ زوراکاں دُزّتَگ ءُ ماں وَتی وانَگجاهاںءُ شَهزانتجاهاں اِیرکُرتَگ وَتی زَهگانءَ وانینَگءَاَنت اے رازءَ راجدَپتَرءِ یَکّ نُبیسّوکے پاشک کُرتَگ مَن آ راجدَپتَر نُبیسّوکءِ جُهدءُ کوشستءِ شُگرءَ گِراوں .
رَند چَہ پیشدادیاں 2500 بہ گِر تاں 4000 سالءَ پیش ماں بَلوچستانءِ راجدَپتَرءَ کیانیاں دیمءَ کایَنت کِہ ماں بَلوچستانءِ شال(کوئته) رَکشانءُ نیمروچ ءِ دَمَگاں نِندوک بَنت آیانی واجَهی چَہ مازندَران بہ گِر تاں زابُلِستان بوُتَگ زابُلِستان یَک دَمَگے ماں پَشتونِستان (افغانِستان) اِنت کِہ کَندهارءِ نَمّبیگانی روچدَراتکءِ نیمَگءَاِنت پَمشا رَضا میر پَنچ ءُ آئیءِ "راجدَپتَری پَٹءُ پولکارءَ " لَهت چَہ نیمروزءِ دَمَگاں زابُلءُ زابلستان نامینتَگ اے چَہ آئیءِ نازانتیءُ ناسَرپَدی بوُتَگ پَدا چَہ هَما دَمگانی مَهلوُکءِ تُپاکیءَ نام بَندَگ بوُتَگ کیانیانی راجدَپتَرپیسَر چَہ پارسیانی سَرچَمّگ (فردوسی) نُبیسّگ بوُتَگ پَہ هَما ڈول کِہ پارسیانی وَت واجَهیءَ پَہ وَت دوست بوُتَگ نُبیسّگ بوُتَگ هَما نُبشتَگیں تَهتَگاں پَہ رَضا میر پَنچءِ هُگمءَ چَہ بَلوچستانءِ زُمینءِ چیرا کَشّتگ اَنت ءُ ماں جَمشیدءِ کَلاتءِ چیرا بُرتَگءُ کَلّ کُرتَگ اَنت یَکّ راجدَپتَری کِتابے اِش جواں کُرتَگ کِہ آئیءِ نام (خدانامه) اِنت مَروچی چَہ آ کِتاب ایوَکءَ لَهتے تاک ماں هِندوستانءِ کِتابجاهیءَ پَشت کَپتَگ.
پَہ مَنی هَیالءِ باوَر کَنَگءُ اے بابَتءَ مَنی پَدگِری دَرگِپتَگ کہ (فردوسی) وَتی (شاهنامه)ءَ چَہ (خدانامه) نُبشتَگ ءُ جوڈینتَگ پَرچا کِہ هرچے کہ بَلوچءِ نامءَ بوُتَگ آئیءَ زُرتَگءُ پَہ آریایی آن ءِ نامءَ کُرتَگ اَنت(خدانامه) هَم ماں هَما سالاں گار کَنَگ بوُتَگ چو مَہ بیت کِہ (فردوسی)ءَ وَتی کِتابءِ جواں کَنَگءَ رَند (خدانامه)ءَ بیگواه کُرت!. چَہ لَهتے چَہ وَت واهینءُ جَنگ پسُندءُ هوں ریچیں زوراکاں هِچ شَکے نیست.
هَمے بابَتءَ یَک مِسالے چَه رضا میر پَنچءِ اِزماں پیش کَن اوں ماں 1927 سالءَ کِہ انگریزءُ رَضا میرپَنچءِ لَشکَراں بلوچستانءَ پادلَپاش کُرت هَما وَهد الملک قاینی اسدالله علمءِ پتءَ انگریزاں گوں وَت نیمروزءَ بُرت ءُ رضا میرپَنچءَ آرا کیانیانءِ پَجّاری نامءِ شناسنامه دات چَہ آریائیان چُشین کِرد مئی گورا باز هَست هَما وهد کِہ گشتاسب کیازهی یاں( کیانی خان) بَلوچانی سَرداراَت یَکّے آئیءِ دیوانجاهءَ کَیت ءُ آئیءِ گَپاں گشتاسبءَ وَشّ بَنت رَندا گشتاسَب آئیءَ وَتی گورا دارایت.
راجدَپتَرءِ پٹءُ پولکارانی هَیالءَ اے دیوانجاه ماں شال(کوئته) بَلوچستانءِ نَزّیکءَ بوتَگ رَند چَہ مُدتے هَمے مَرد کِہ آئیءِ نام زَرتَشت بوتَگ اودءِ مَهلوُک بے پگرےءِ کَنَگءَ آئیءِ گَپان اِش پَسُند کُرتَگ ءُ نامداراِش کُرتَگ یَکّ کتابے چَه زرتُشت پَشت کَپتَگ کِہ آ کِتابءِ نام آویستا اِنت ءُ دَنیگا آئیءِ مُرید جاه جاه ءَهَست اَنت.
آهِری سَرداراں کیانیان ءُ آشکانیان (آشکزَهیان) بوُتَگ اَنت اے گَپ آشِک بوس ءِ گورّجاه ( تورکمن صحرا - گُنبُد کاووس) ءِ ڈوکانی سَراں نَکش اَنت ءُ آئیءِ گورجاه نِشان دَیَگءَ اِنت کِہ آشکانیانءِ زُبان گوں مَروچیگیں بَلوچی زُبان نَزّیک اِنت.
آشکانیانءِ هَکّ رَسی ءُ اِنساپ کَنَگ ، آیانی دِلسَپائی ءُ مَردُم دوستی گوَستَگیں زَمانَگءَ بے مَٹ ءُ بےدَروَر بوُتَگ ماں آ زَمانگ آیانءَ مُلکءِ جوان کَنَگءُ آباد کَنَگءِ هَیال بوُتَگ سَوداگِری ءَ گوں چینءُ هندوستانءَ باز دیما شُتَگ اَنت چینءُ هِندءِ مَهلوُک گوں بَلوچانی کُمَکءُ مَدَتءَ آبریشُمءِ کارءُ باراں دیما بَراَنت.
آشکانیانءِ وَهدءِ پُچّ ءُ دَریس چو کہ مَروچیگیں بَلوچانی پُچّءُ دَریس بوُتَگ اَنت آ دوچ ءُ ڈَول ءُ ڈیلّے کِہ بَلوچانی پُچّ ءُ دَریس جوان کَنَگ بَنت گوں آسیاءِ درُهیں مُلکانءِ گَرمیں هَوا زیبداراِنت سَد سالءَ پیش ، هند ، پَنجاپ ، سند اوگانستان ءِ مَهلوُک هَم بَلوچی دوچانءَ پَہ وَت زُرتَگ اَنت.
راجدَپتَرءِ پَٹءُ پولکاراں باوَر کَن اَنت کِہ ماں آشکانیانءِ زَمانَگءَ جَنگءُ چوپ نَہ بوُتَگ آیاں ماں دِگے مُلکءُ مَهلوکانی چراگجاهاں نَہ گوَستَگ اَنت دِگرانی هَدّان ءِ ازّت اِش کُرتَگ ءُ درُهیں هَمساهِگان ءَ آشکانیانی دود ءُ ربیدَگ ءُ جَهمِنِندی پَسُند بوُتَگ آیانی راجکَماشانءَ وَت ماں وَتءَ دوستیءِ داوَتءُ پَریام داتَگ باز چَہ بَلوچی زُبانءِ گالاں ماں کورد ءُ گلیکءِ زُباناں هَما آشکانیانی زَمانَگءَ اَوار بوُتَگ اَنت .
2500 یاں 2550 سالءَ پیش تاجیکستان ءُ خراسانءِ دَرمیانءَ یَکّ راجے گوں وَتی دَلوَتانی رَمَگءُ گورُّماں ماں هَمے چراگجاهاں نِشتَگ اَنت اے راجءِ نام آرین بوُتَگ آرینی آن بَرے بَرے پَہ آبریشُم بَروکیں کارواناں اُرُش کُرتَگ راجدَپتَرءِ تَہءَ آیانی راجکَماشءِ نام سَحاک ماردوست (ضحاک ماردوش) نُبشتَگ .
چینءُ آشکانی بَلوچانی راجکَماشاں چَہ ایشانی کارکِرداں هَیراں بوُتَگ اَنت بَرے بَرے وَتی مَهلوُک اِش چَہ اِیشاں چُٹینتَگ اَنت بَلَے آرینی آن ءَ آ کاروانانی اُرد ءُ چیزّانی بَرگءِ زَلوُراَت بوُتَگ آیاں لوٹتگ کِہ پَہ مال وَتی زورءَ گِیش بہ کَن اَنت پَمشا آیاں گوں وَتی هَمساهِگیں مُگُـل ءِ راج دوستی کَن اَنت چَہ بازیں دوستیءَ رَند دوئیں راج اَوار بَنت ءُ رَندا بهآغ هون (آرین+مُغل) نام بَندَگ بوُتَگ اَنت.
آرین - مُگُلان گوں گِیشیں زورءُ تواکَتے اُرِش کَنَگءَ بُگنیج کَن اَنت باز آبادیں دَمَگانی مَهلوُک وَتی شَهرءُ لوگاں یَلَہ کَن اَنت ءُ تَچ اَنت باز لَڈءُ بارکَنت دِگے جاگَهءَ رواَنت ءُ باز بے لوگ بَنت چُنت سالءِ گوَزَگءَ رَند آ سَرپَد بَنت کِہ دِگے هَند ءُ دَمَگ پَه جَنَگءُ پُلَگءَ پَشت نَہ کَپتَگ گُڑا دِگے یَکّ کَسے پَہ آیاں دِگے یَکّ نوکیں راهءُ رَهبَندے شوهازءُ دَرگِپت کَنت کِہ نوں آ گوں زوراکیں سامراجانی راجکَماشاں هور بہ بَنت آ شوهازءُ دَرگِپت کَنوکءِ نام (هخا)بوُتَگ آ چَہ یَکّ نیمَگے وَتی شَرّیں بَلوچی دودءُ رُبیدَگءِ تاریپءَ کَنت ءُ چَہ یَکّ نیمَگے مَهلوُکءَ چَہ زردشتءِ بیمّءَ تُرسین ایت تاں پَہ هَمے وَڈءَ پَدا مَهلوُکانءَ بہ پـُل اَنت آرین - مُگُلاں گوں (هَخا) هَمراه بَنت ءُ مُدّتے رَند هَخامَنشیءِ نامءَ نامدار بَنت.
پَہ هَما جاگَهءَ رَست اَنت کِہ آرین - مُگُلاں اِیشانی کوهنیں دودءُرُبیدَگ ءَ گار بہ کَن اَنت لَهتے چَہ ایشاں چَہ وَتی بیوَسیءَ شُتءُ (الکساندر) اِسکَندر رومیءِ گوَرا شِکاهَت کُرت.
نوں هَخامَنشیانءِ دَورءَ رَند اَنت کِہ دین ، پَلسَپَه ، سیاسَت ، جَنگ کَنَگءَ هَمراهی ءُ تُپاکی دَرکَپت اَنت ءُ اِ ے پَہ زوراکانی نَپءُ سوُتءِ دَیَگءَ پَہ راه کَپت اَنت.
پَہ هَمے هالءِ سَوَبءَ بَلوچاں ماں وَتی مُلکءَ گوں وَتی آشکانی دودءُ رُبیدَگءَ پَشت کَپت اَنت ءُ رَندا آیاں ڈنّی ملکانی رَوَگءُ آیگ ءَ بَند کَن اَنت. اِسکَندَرءَ جَنگءِ کَنَگءِ شَوک هَست اَت گوں یَکّ اُرُشے آئیءَ هَخامَنشیانی سَر کَلَم کُرت اَنت آسَرا آئیءِ سَر ماں هندوستانءَ شُت ءُ کَپت گُنَهگار ءُ بے گُناه ماں آئیءِ جَنگانی آساں سُتک اَنت ءُ بازیں راجے ءَ لَبّ دَیَگ کَپت.
رَند چَہ اِسکَندَرءِ مِرَگءَ آرین - مُگُلان گوں ساسانزَهیانی سَربراهیءَ کِہ چَہ آیاں وَت اِت اَنت یَکمُچّ بوُت اَنت ءُ چَہ اِسکَندرءِ جَنگاں آیاں سَبَکّ گِپتَگ اَت نوں گُلائیش بوُت اَنت کِہ پَہ وَت هَنچیں لَشکَرے جواں کَن اَنت.
ساسانیاں وَتی راجکَماشیءِ اُمرءَ پَہ ٹگی ءُ ٹوری گوازینَگءَ اِت اَنت ءُ هِچّ هَمساهِگیں راجے چَہ آیانی ڈنگ جَنَگءَ پَہ آرام نَہ نِشتَگ اَت چُنت بَر آیانءَ بَلوچستانءِ سَر اُرُش کُرت ءُ آیانءَ بازیں زالءُ بوُلّے گوں وَت بُرت کِہ تاں مَروچی گار بوُت اَنت.
وَهدے کِہ اِسلام سَر کَشّ ات اِسلامءِ دینّ پَہ عرَبان تُپاکیءُ مُچّی ءُ هَمّ سَنّتی آورت آرینین ساسانی مُگُلان کِہ مُدام هَرچ نِیمَگءَ اُرُشءُ دَزجَنی کَنَگءَاِت اَنت چُنت بَرا عرَبانءَ آیانءَ سُهلءُ دوستیءِ داوَت دات اَنت بَلَے آرین - مُگُلان وتی سِلّیں دودءُ رُبیدَگءِ آدَتءَ رَمبّینت نَہ کُرتءُ باز مُشکِل اَت کِہ بَدیں آدَتانی واهُنداں راستیءَ پَہ وَشّگَپیءُ کُلَه بہ مَنّ اَنت.

هَما پَیمءَ کِہ بَلوچانءُ درُهیں هَندءُ دَمَگانی مَهلوُکّ چَہ آرین - مُگُلاں اَزابی گِندَگءَاِت اَنت سیاهسَوار بَلوچءَ وَتی بَلوچ راجءِ دوستی ءُ هَمدَستیءِ کُلُهءَ پَہ عربان پَہ آیانی خلیفه حضرت عمرءَ شوں کُرت.
عرَبانءَ چَہ سیاهسوار بَلوچءَ لوٹ اِت کِہ پَہ گَجَرانی( آرین - مُگُلانی )پرُشتءُ پروش کَنَگءَ عَرَبانی لَشکُرانءَ کُمَکءُ مَدَت بہ کَن اَنت.
عَربانی لَشکَراں چَہ نَمبیگاںءُ بَلوچانی لَشکَراں چَہ رودَراتکءَ هُرج اِت اَنت رَندا آرینین ساسانی مُگُلانی زورگِپتی چَہ آ هَندءُ دَمَگاں وَلگوَج کَنَگ بوُت اَنت .
پَہ شُمئے بَلوچانی سَرپَد کَنَگءَ گوَش اوں کِہ بَلوچانءَ آرین - مُگُلانءَ سَبَکّ دَیَگءَ رَند ماں زیگیں شامءُ مَروچیگیں سوریا ءَ جاگَه کُرت ءُ نِشت اَنت.
عَرَبان تاں چُنت دَهرآرین - مُگُلانی هَندءُ دَمَگاں واجَهی کُرت بَلوچاں آ وَهدءَ چَہ آرین - مُگُلانی اُرُشاں آرام گِپت اَنت. بَلَے عربانی راجکَماشی بَرے شرّ بوُتَگ اَنت بَرے نِزور بوُتَگ اَنت ءُ بَرے زالم بوُتَگ انَت رَندا پَدا مُگُلاں وَتی پیریناں هَخاما ءُ ساسانیانیءِ پیشَگ زُرت اَنت کہ هَما اُرش کَنَگ ءُ هونءِ ریچَگ اَت ماں تیموری ،غزنوی ، افشاری ، گورگانی ءُ.... راجانءِ مُلکانی سَرا دُزّیءُ رَهزَنیءَ گُلائیش بَنت یَکّے چَہ آ شوُمّانی راجدَپتری پادرَندءِ نِشاں یورش ، هُمایون و بابر ماں هندوستانءَ بوُتَگ کِہ هُدا بہ زانت تاں چُنت سال اے مُلک ءِ شَرپداریں مَهلوُک اِش بَزّگ کُتَگءُ کُشتَگ اَنت.
نُبیسّوک : واجَه هوشَنگ سَربَندی براهوئی.
رِجانک کنوک : ادَبی هَکیم.
Zahida Raees :Raji:
baaskadmin@gmail.com , admin@baask.com
Learn Baluchi Composing in INPAGE
Learn Balochi Poetry Background Designing
Help Line

Offline MirAskaniBaluch

  • بلوچی باز جوانیں بتل
  • Balochi Group
  • *
  • Posts: 278
  • Karma: 15
  • Love Is My Life Style
    • آسکانی وبتاک بلوچستان
مرد کہ بے براتٰ شان کنت میری
جن کہ بے جودا سنبہ ایت سیری
عاقبت  یک روچۓ  ردۓ زیر ایت

Offline Adabi Hakim ادبی ھکیم

  • Balochi Zaantkaar
  • ***
  • Posts: 1183
  • Karma: 44
باز وش ات.
 واجہ سوبین بات اۓ
(منتواراوں برات هاوند تَرا هم سوبین ءُ وژنام بہ کن آت (آمین